АНУ-ай Хитадтай эдэй засагай дайнай үрэ дүн ямар байгааб?
（Зүүн зүгэй Санхүүгэй сэтгүүлэй албан ёһоной дансаһаа дахин хэблэгдэбэ, Гонконгой сэтгүүлэй хэблэлэй холбооной орлогшо түрүүлэгшэ Ян Аншэн.）
2025 онһоо хойшо Хитад-Америкын худалдаанай дайн улам шангадхаһан болоод тариф, технологи, үйлэдбэриин һэльбэн шэлжэлтын һалбарида наадан олон хэмжээнэй тулалдаанай шэглэлые харуулһан байна. Хоёр тала хахад дамжуулагша, шэнэ эршэм хүсэнэй хэрэгсэлнүүд, хүдөө ажахы гэхэ мэтэ гол һалбаринуудаар шанга тулалдаан эхилһэн байна. 2025 оной 4 һарын 2-то АНУ-ай засагай газар АНУ-да экспортировалһан Хитадай бараанда 34%-иин татабаритай "харилсан тариф" табиха тухайгаа соносхобо. 2018 онһоо хойшо 20% тарифтай хамта татабариин ниитэ хэмжээн 54% хүрөө. Хитад тиимэшье һайн бэшэ. Апрелиин 4-дэ Хитад түргэн "34%-һаа 34% хүрэтэр" харилсан тарифай бодолгые нэбтэрүүлжэ, АНУ-һаа ерэһэн бүхы импортын бараанда, хүдөө ажахын бүтээгдэхүүн, эршэм хүсэн, автомашина болон бусад һалбаринуудта 34%-иин тариф табиба. Энэл үедэ Хитад экспортын хяналтын жагсаалтада 16 АНУ-ай эмхинүүдые оруулһан, тэдэндэ хоёр хэрэгсэлэй зүйлнүүдые экспортировалхые хориглоһон; ба 11 компаниие найдамгүй эмхинүүдэй жагсаалтада оруулһан, тэдэниие Хитадтай импорт ба экспортын үйлэ ажаллалга ябуулхые хориглоһон. Гадна Хитад 6 АНУ-ай компанинуудай хүдөө ажахын бүтээгдэхүүнэй Хитад руу экспортировалха эрхэ болюулһан, дунда ба хүндэ хоморой газарай зүйлнүүдэй экспортын хяналтые бэелүүлһэн байна.
Хитад-Америкын худалдаанай дайнай һүүлшын шатаһаа харахада, Хитадай эсэргүү арга хэмжээнүүд улам бүри хүсэтэй боложо байна. Тиимэһээ, һүүлдэнь Хитад-Америкын эдэй засагай дайнда хэн илажа гарахаб? 2018 онһоо хойшо Хитад-Америкын эдэй засагай тэмсэл шэнжэлжэ үзэхэдэ, тобшолол хэхэнь хэсүү бэшэ.
Худалдаанай дайн АНУ-да ямар ехэ нүлөө үзүүлнэб?
2018 ондо Трампын засаглал, тэрэ үедэ АНУ-ай юрэнхылэгшэ байһан Хитадта эсэргүү худалдаанай дайн эхилһэн болоод Байденай засаглалай үедэ бүри шанга болоһон байна. Гэбэшье, долоон жэлэй үнгэрхэдэ, Америкын Холбоото Штадууд хүлеэгдэһэн зорилгодоо хүрэжэ шадаагүй, харин ехэ хохидол, бэрхэшээлнүүдые дабажа, нюсэгэн һүүлээ элирүүлһэн байна. АНУ-ай худалдаанай дайн Хитадта хизгаарлагдамал хохидол үзүүлһэн болобошье АНУ-да өөрөө хохидол америкынхидай хүлеэһэнһээ холо үлүү болоһон, энэнь тусхайлан иимэ талануудаар элирнэ.
Нэгэдэхеэр, Америкын улас түрынхид урдань үзэгдөөгүй сэдьхэлэй сохилто үзэбэ. Худалдаанай дайнай туршада Хитадай гадаада худалдаа ниитэдээ һайжарһан болоод дайн ехэ болохо бүри хүсэтэй болоһон гэжэ хэлэхэ болоно. Худалдаанай дайнай экспортдо үзүүлһэн анханай нүлөөнһөө бусад Хитадай гадаада худалдаае тогтворжуулха бодолго тон богони хугасаанай дотор үүргэ гүйсэдхэбэ. RCEP, Бүс ба Харгын үүсхэл, БРИКС гүрэнүүд гэхэ мэтэ платформонууд болон механизмуудтай хамтын ажаллалгын болон солилсоое бэхижүүлжэ, Хитад АНУ-тай худалдаанай багадхаха забһарые түргэн нөхэжэ, гадаада худалдаа жэлһээ жэлдэ ургажа байһан бүхы замаар урагшаа дабшажа байна. Албан ёһоной мэдээгээр Хитадай экспорт 2024 ондо 25 триллион юань хүрэхэ ба тэрэнэй худалдаанай үлүү 1 триллион америкын долларһаа дээшэ болохо ба энэнь ганса Хитадай экспортын эгээн томо бэшэ, харин дэлхэйн худалдаанай эгээн томо юм. Энэ худалдаанай дайнда, нэгэ талаһаа, америкынхид Хитадай гадаада худалдаанай хубида өөрынгөө байра һууриие хурдан бууража байһые харана. Нүгөө талаһаа, Хитадай гадаада худалдаа наймаанай хүгжэжэ байһые хараад, Америкын улас түрынхид гайхажа, тэдэнэй үзэһэн сэдьхэлэй түгшүүр, сохилто урдань үзэгдөөгүй.
Хоёрдохёор, АНУ-да инфляциин хэмжээ дээшэлүүлэгдэжэ, тэрэнээ бууруулжа болохонь хэсүү, энэнь Америкын арад түмэндэ ехэ хохидол асарһан байна. Трамп болон тэрэнэй залгамжалагша Байденай Хитадта эсэргүү эхилһэн худалдаанай дайн АНУ-да үйлэдбэриин һэлгэлтэ үгы байһан ушарһаа эхилһэн байна. АНУ Хитадай бүтээгдэхүүниие һэлгэхэ зорилгоор Мексика , Энэдхэг , Вьетнам болон бусад гүрэнүүдэй үйлэдбэрилэлые болон үйлэдбэрилэлые шангаар дэмжэжэ байгаашье һаа, эдэ гүрэнүүдэй үйлэдбэрилэлэй үйлэдбэриин гол бүридүүлэгшэ Хитадай үйлэдбэрилэлэй һэльбэн шэлжэлтын хангамжаһаа ехээр дулдыдана. Үнэндөө, АНУ-ай Энэдхэг, Вьетнам, Мексикэдэ импортын һэлгэлтэ хэхэ найдабари тон буруу тоосоолһон байна. АНУ-ай эхилһэн худалдаанай дайнай үрэ дүндэ Хитадай үйлэдбэрилэлэй һэльбэн шэлжэлтэ ехээр нүлөөлөөгүй. Харин АНУ-ай Хитадай импортдо шууд ба шууд бэшэ аргаар табиһан тарифууд юрэнхыдөө Америкын хэрэглэгшэдтэ дамжуулагдажа, АНУ-да үндэр инфляциин гол шалтагаануудай нэгэн болоһон байна. Трампын засаг Хитадта эсэргүү худалдаанай дайн эхилһэнһээ хойшо, илангаяа COVID-19 халдабарита үбшэн дэлгэрһэнһээ хойшо АНУ-ай инфляциин хэмжээн тогтууритайгаар нэмэгдэжэ, бүхы юумэн үнэтэй боложо байна. Хэдыгээр АНУ-ай засагай газар үндэр хүүгэй хүү гэхэ мэтэ туйлай һэргылэмжын хэмжээнүүдые абаһаншье һаа, инфляциин хэмжээн хяналтын зорилгодо хэзээшье хүрөөгүй. Америкын арад зон гашуудалтайгаар гомдолложо, АНУ-ай засагай газарта элдэб зэмэлэлтэ, доромжололго дууһашагүй. Энэ дүнгүүдые АНУ-ай засагай газар хүлеэгээгүй байгаа.
Гурбадахяар, АНУ-ай үйлэдбэриин һэльбэн шэлжэлтын сула байдал элиржэ, үйлэдбэрилэлэй һалбариин дутагдалнууд бүришье сула болоһон байна. АНУ-ай засагай газарай худалдаанай дайн эхилхэ зорилгонуудай нэгэн хадаа үйлэдбэрилэлые АНУ-да бусаажа татажа, АНУ-ай үйлэдбэрилэлэй һалбариие дахин хүсэтэй болгохо һэн. Гэбэшье, эсэргүү юумэн болоо. АНУ-ай худалдаанай дайн эхилһэнһээ хойшо долоон жэлэй дүнгүүдээр шүүмжэлбэл, ганса үйлэдбэрилэлэй һалбари АНУ-да бусаагүй бэшэ, харин АНУ-ай анханай үйлэдбэриин һэльбэн шэлжэлтэ таһарһан байна. Америкын компанинуудай байгуулһан үрэ дүнтэй дэлхэйн үйлэдбэриин һэльбэн шэлжэлтын хубаариин системэ таһарһан байна. Нүгөө хангамжа олохо гээшэ ехэ саг абадаг ба анханай хангамжын һүлжээнэй шанар ба үнэ сэнэй үрэ дүнтэй байдалые оложо шадахагүй. Үшөө тиихэдэ, худалдаанай дайнай үрэ дүндэ үүсхэгдэһэн тодорхойгүй байдал олон Америкын компанинуудые хандиб оруулалта болон үргэдхэл гэхэ мэтэ шиидхэбэри абахада эргэлзээтэй болгожо, үйлэдбэриин һэльбэн шэлжэлтын ута хугасаанай тогтвортой хүгжэлтэдэ нүлөөлнэ. Жэшээнь, олон Америкын компанинууд Хитадһаа түүхэй эд, эд анги гэхэ мэтэ импортдо ехэ найдадаг. Жэшээнь, электроникын һалбариие абая. Хитад олон электрон эд ангинуудые үйлэдбэрилдэг гол орон юм. Худалдаанай дайн америкын холбоотой компанинуудта тогтууритай хангамжа абахада хүндэ болгожо, үнэ сэн нэмэгдүүлжэ, үйлэдбэрилэлэй хүгжэлтые һаалта хэнэ. Жэшээнь, Apple компани эд ангинуудай хангамжын дутагдалтай тулгаржа байна. Худалдаанай дайн АНУ-да дотоодын үйлэдбэрилэлэй компанинуудые импортировалхада һаад ушаруулһан болоод энэнь худалдаанай дайнай үедэ АНУ-ай үйлэдбэрилэлэй һалбариин һандаралые улам онсолон тэмдэглэбэ.
Дүрбэдэхеэр, АНУ Хитадтай хэлсээ хэхэдээ бүхы хэлсээ баталха арга боломжонуудаа алдажа, улам бүри эдэбхигүй болоһон байна. Хитад 2001 ондо ДХБ-дэ ороһонһоо хойшо АНУ Хитад-АНУ-ай худалдаанай тэнсүүригүй байдалые хэрэглэн Хитадта эсэргүү хориг табижа, Хитадые олон һалбарида эблэржэ, хүнгэлэлтэ хэхэ баатай болгоһон, жэшээнь юань үнэ сэн нэмэгдэхэ шаардалга, бүри Хитадһаа санхүүгэй хямралһаа һалаха хэрэгтэ туһалхыень гуйһан. Гэбэшье урдань АНУ-ай хоригууд шангашье һаа, үрэ дүнгүй байһан болоод бодото хоригууд хизаарлагдамал байһан болоод АНУ-ай Хитадһаа абаһан ашаг үрэнь аргагүй ехэ байгаа. Гэбэшье, 2018 ондо Трампын засаглал АНУ-ай засагай газарай инжир набшаһа бүримүһэн һалгаажа, Хитадай урдань үзэгдөөгүй туйлай худалдаанай дарамта хэмжээнүүдые абажа, худалдаанай замаар Хитадай үйлэдбэриин хүгжэлтые дараха гэжэ оролдоһон байна. Худалдаанай дайнай һүүлдэ Трампын засаглал болон тэрэнэй залгамжалагша Байденай засаглал мүн лэ Хитадта эсэргүү технологиин дайн болон санхүүгэй дайн эхилүүлжэ, дэлхэй даяар Хитадай технологиин компанинуудые мүрдэжэ, барижа абаһан байна. Мүнөөдэр болотор АНУ-ай Хитадта эсэргүү абаһан һэргылэмжын стратеги үнэн сэхэ бэшэ гэжэ хэлэхэ аргатай, тиигээд үрэ дүнтэй наадаһан байна. Хэлсээ хэхэ арга үлөөгүй. Һүүлдэнь, АНУ-ай Хитадта эсэргүү добтололго ба хохидолой арга хэмжээнүүд хадаа олониитын һанамжа доромжололго ба шолмос болгохо, харин Хитадай визэгүй бодолгын ашаар нэгэ нэгээр шиидхэгдэдэг. Мүнөө, долоон жэлһээ үлүү худалдаанай дайн, технологиин дайн, мүнгэн һангай дайн, олониитын һанал бодолой дайнай һүүлдэ, АНУ-ай засагай газар Хитадтай тулалдахадаа эдэбхитэй байһанһаа эдэбхигүй болоһоноо гэнтэ оложо абаа.
Технологиин дайн АНУ-да ямар ехэ нүлөө үзүүлнэб?
2018 ондо АНУ-ай засагай газар Хитадта эсэргүү худалдаанай дайн эхилһэн хойноо тэрэ дороо технологиин дайн эхилжэ, холбоотон уласуудтайгаа нэгэдэжэ, дэлхэй даяар Хитадай технологиин компанинуудые хааба. Америкын Холбоото Штадуудай Хитадта эсэргүү эхилһэн технологиин дайн зургаан жэлһээ үлүү үргэлжэлжэ, саг үргэлжэ нэмэгдэжэ байгаашье һаа, Хитадай технологиин хүгжэлэй хурдадхал зогсоогүй, улам хурдан боложо байна. Харин эсэргүүгээр АНУ-ай өөрын технологиин хүгжэлтэдэ ехээр нүлөөлһэн байна.
Нэгэдэхеэр, АНУ-ай технологиин үрэ дүн сула болоһон байна. Америкын Холбоото Штадууд Хитадай эсэргүү абаһан блокадаһаа боложо, хоёр орон эрдэм ухаан, техникын талаар харилсажа шадахагүй байна. Нэгэ талаһаа, энэнь Хитадай засагай газарай болон үйлэдбэринүүдэй шэнэлэлтэ болон олзын хэрэг эрхилэлгын боломжые эдэбхижүүлжэ, бүхы талаараа Хитадай технологиин шэнэлэлтэдэ ехэ дэбжэлтэ хэһэн байна. Нүгөө талаһаа, Хитадай түргэн технологиин хүгжэлэй урда АНУ алдагдажа байна. 20 жэлэй саана АНУ Хитадһаа бүхы шахуу технологиин үрэ дүнтэй байһан болобошье мүнөөдэр Хитад технологиин шэнэлэлтын ехэнхи һалбаринуудта АНУ-ые түргэн дахажа, бүришье гаталжа байна. Мүнөөдэр, хэдэн дээдэ зэргын һалбаринуудһаа бусад, АНУ үшөөл өөрынгөө үрэ дүнтэй, бусад бүхы шахуу талануудынь Хитадай технологитой холбоотой. АНУ гансашье хурдан түмэр зам, уһан онгосо бүтээлгэ, сахилгаан, шэнэ эршэм хүсэнэй унаа гэхэ мэтэ һалбаринуудта Хитадтай зэргэсүүлжэ шадахагүй бэшэ, харин дэлхэй дээрэ АНУ-аар эгээн омогорходог аэросансарын һалбарииешье Хитад гаталһан байна. АНУ-ай хододоо түрүүлжэ байһан чипэй һалбарида, үшөөл үрэ дүнтэй хэдэн дээдэ зэргын чипүүдһээ бусад, бусад дунда ба доодо зэргын чипэй үйлэдбэринүүд болон заха зээлнүүдые Хитад бараг хинадаг. Хэдэн арбаад жэлэй туршада робот нохойнуудые бүтээжэ байһан Boston Dynamics компанишье Хитадай Yushu Technology компаниие дары түргэн гаталһан байна. Хитад ба АНУ зохиомол оюун ухаанай һалбарида тэмсэл ябуулжа байна, харин DeepSeek бии болоһоноор байдал Хитадта улам бүри таатай шэглэлээр хүгжэжэ байна.
Хоёрдохёор, АНУ-да эрдэм ухаанай болон технологиин бэлигтэйшүүлэй алдагдахань улам бүри эли боложо байна. Бидэнэй бултанай мэдэһээр, АНУ-ай хүгжэлтэ һүүлшын 100 жэлэй туршада АНУ-ай дэлхэйн бэлигтэйшүүлэй хайлаха тогоон болоһонһоо болоно. Бүхы дэлхэйн бэлигтэйшүүл АНУ-да нүүжэ ерээд, Америкын эрдэм ухаанай болон техникын хүгжэлтэдэ ехэхэн хубитаяа оруулһан байна. Тэдэнэй дунда Хитадай оюутад, Хитадай-Америкын эрдэмтэд, Хитадай-Америкын техническэ шэнжэлэгшэд эрхим дүнгүүдые харуулжа, Америкын эрдэм ухаанай болон технологиин армиин түрүү һуури эзэлдэг. Гэбэшье һүүлшын жэлнүүдтэ АНУ-да улас түрын тэмсэл шангадхаһан, ниигэм ехээр һандарһан, расын зүрилдөөн шангадхаһан байна. Тодорхойгоор хэлэбэл, хитад уг гарбалтай хүнүүд, тэрэ тоодо хитад оюутад, хитад болон хитад-америкын шэнжэлэгшэд АНУ-да илгабарилагдадаг боложо байна. Үшөө тиихэдэ Хитад болон АНУ-ай хоорондохи эрдэм ухаанай болон технологиин солилсооной замые таһалхын тулада Америкын улас түрынхид ганса Хитад руу Америкын технологиин экспортые хизаарлаһан бэшэ, харин Хитад болон АНУ-ай хоорондохи бэлиг шадабариин солилсоое хизаарлаһан байна. АНУ-ай засагай газар Хитадай оюутадые, Хитадай болон Хитадай-Америкын эрдэмтэдые болон инженернүүдые тусхайтаар даража, мүшхэжэ, ганса тэдэнэй дэбжүүлгын замые хаажа, АНУ-ай засагай газарта болон үйлэдбэринүүдтэ шухала тушаал эзэлхэеэ хоригложо байгаа бэшэ, харин АНУ-да һуралсал болон ажалай хүрээе хизаарлаһан байна. Зарим эрдэм ухаанай болон инженериин мэргэжэлнүүд хитад уг гарбалтай оюутадые һурахые хориглодог ба олон шухала эрдэм шэнжэлэлгын болон техническэ тушаалнууд болон эмхинүүд хитад оюутадта болон хитад болон хитад-американшуудта нээлтэтэй бэшэ. Хитадай оюутад болон хитадууд болон хитад-американшууд АНУ-да һуралсал, ажал, ажабайдалдаа улам бүри һанаагаа зобожо байна. Һүүлшын жэлнүүдтэ Хитадай оюутад, Хитадай, Хитадай-Америкын эрдэмтэд, техническэ ажалшад АНУ-һаа гаража, дэлхэйн бүхы нютагуудта ошохоёо шиидэжэ байна. Тэдэнэй дунда зарим эрдэмтэд эхэ орондоо алба хэхэеэ Хитад руу бусахаяа шэлэнхэй. Жэшээнь, 2004 ондо Хитадта бизнесээ эхилхэеэ бусаһан Шанхайн дээдэ шатын микро-хахад дамжуулагша тоног түхеэрэмжын компаниин түрүүлэгшэ ба юрэнхылэгшэ профессор Инь Чжияо нэгэтэ хэлэһээр, һүүлшын 40 жэлэй туршада АНУ дор хаяжа 10 янзын уласхоорондын дээдэ шатын хахад дамжуулагша тоног түхеэрэмжэ зохёон бүтээгээ, тэдэнэй 70%-нь 80% хүгжөөгдэһэн байна Хитадай оюутад, эдэ бэлигтэйшүүлэй 80%-һаа 90% хүрэтэр Хитадта бусажа, элдэб һалбаринуудта шухала үүргэ дүүргэһэн байна. Бүхы ирвэсэй хараса, түрүүлэгшэ Инь Чжияогой дурдаһан жэшээ АНУ-да бэлиг шадабариин алдагдаха байдалые харуулна. АНУ-ай Стэнфордой университедэй мэдээгээр, 2010-2021 оной хоорондо АНУ-һаа гаража байһан Хитадай эрдэмтэдэй тоо 900-һаа 2,621 болотор тогтууритайгаар нэмэгдэһэн байна. АНУ-ай хэблэлэй хэрэгсэлнүүдэй шэнжэлэлгын дүнгөөр 1,300 үлүү Хитадай эрдэмтэдэй дундаһаа 61% АНУ-һаа гараха хүсэлтэй байна. Хэдыгээр АНУ дэлхэй дээрэ эгээл олон дээдэ эрдэмтэдтэйшье һаа, тэрэнэй тоо бүри муудажа, Хитадай эзэмшэлтэй дэлхэйн дээдэ эрдэмтэдэй тоо АНУ-тай тэнсэжэ байна гэжэ мэдээнүүд харуулна.
Гурбадахяар, АНУ-ай технологиин һалбари АНУ-ай засагай газарай ехээр хизаарлагдадаг. АНУ-ай Хитадта эсэргүү технологиин дайн эхилхын урда Хитад болон АНУ-ай хоорондохи чипэй һалбарида хүдэлмэриин хубаари тон тодорхой байгаа, ондоогоор хэлэбэл, АНУ чипэй бүтээгдэхүүн зохёон бүтээхэ, үйлэдбэрилхэ үүргэтэй байһан болоод Хитад АНУ-ай чипэй үйлэдбэридэ дэлхэйн эгээн томо хэрэглэгшын заха зээлые хангадаг байгаа. Гэбэшье, АНУ-ай Хитадта эсэргүү эхилһэн технологиин дайн энэ дүримые таһалһан байна. Хитадай чипэй үйлэдбэриин хүгжэлтые һаалта хэхэ зорилгоор АНУ үндэр ханатай багахан хашаа бариха, Хитад руу дээдэ зэргын чип экспортировалхые хориглохо гэхэ мэтэ хэмжээнүүдые абаһан байна. Энэ алхам Хитадые гансашье чип һалбарида шармайн ажаллаха, өөртөө этигэлтэй, өөрыгөө хангаха баатай болгоо бэшэ, харин Хитадай асари ехэ хэрэглэгшын заха зээлые АНУ-ай чип үйлэдбэриһээ бүримүһэн тусгаарлажа, АНУ-ай чип компанинууд Хитадай хэрэглэгшын заха зээлые һанаагаа зобохоһоо бэшэ юушьегүй болгоо. Хэрбээ АНУ-ай чип компанинууд Хитадай технологиһоо урид байһан дээдэ шатын чипүүдтэйшье һаа, Хитадай заха зээл дээрэ хангалтатай хэрэглэгшэдэй дутагдалһаа боложо, АНУ-ай дээдэ шатын чипүүд гэжэ нэрлэгдэһэн чипүүд олзо оршоёо алдажа, гансал шэмэглэл боложо шадаха. Америкын Холбоото Штадууд Хитадта эсэргүү технологиин дайн эхилһэнһээ хойшо Хитадай технологиин һалбари, чип үйлэдбэрилэлээр түлөөлэгдэһэн, ганса хүндэ сохилто үзөөгүй бэшэ, харин улам хүсэтэй боложо байна. Хитадай өөрөө үйлэдбэрилһэн бүхы хэмжээнэй чипүүд, тэрэ тоодо дунда, үндэр, доодо хэмжээнэй, ганса дотоодын заха зээлэй эрэлтые ехээр хангаһан бэшэ, харин жэлэй экспортын нилээд нэмэгдэһэн байна. 2024 ондо Хитадай чип экспорт нэгэ триллион юаньһаа дээшэ боложо, дэлхэйе гайхуулһан байна. Харин эсэргүүгээр, АНУ-ай чип үйлэдбэрилэлэй болон хэд хэдэн чип үйлэдбэрилэгшэдэй олзо огсом бууража, ехэ гарзада орожо, хүгжэлэй эршэ хүсэгүй болоһон байна. АНУ-ай мэдээжэ чип компани болохо Intel 2023 ондо 54.228 млрд доллар жэлэй оролготой, жэлэй 14.00%-иин бууралтатай, 1.689 млрд доллар сэбэр олзотой, жэлэй 78.92%-иин бууралтатай байһан гэжэ мэдээнүүд харуулна. 2024 оной хоёрдохи кварталда Intel-эй олзо оршо 12.833 млрд доллар байгаа, энэнь жэлэй 0.90%-иин бууралтатай; тэрэнэй сэбэр гарза 1.610 млрд доллар байгаа, энэнь 2023 оной энэ үедэ 1.5 млрд доллар олзотой байһанһаа огсом илгаатай. 2024 оной гурбадахи кварталда Intel-эй олзо 13.284 млрд доллар байгаа, энэнь жэлэй 6.17%-иин бууралтатай; тэрэнэй сэбэр гарза 16.639 млрд доллар байгаа, энэнь жэлэй 5702.36%-иин доошолоо. Жэшээнь, АНУ-ай үшөө нэгэ чип үйлэдбэрилэгшэ болохо Qualcomm 2023 оной эхиндэ АНУ-ай чип экспортын хизаарлалта үргэдхэһэнһээ боложо Хитадай заха зээлые алдаһан болоод Хитад тэрэнэй олзо оршын 60% үлүү эхи һэн. Qualcomm-ай 2023 оной хоёрдохи кварталда сэбэр олзо жэлэй 52%-иар бууража, һүүлшын жэлнүүдтэ түүхэтэ доодо хэмжээе тогтооһон байна. Intel ба Qualcomm иимэ, Nvidia ба AMDшье тиимэ. Тэдэ мүнөө үедэ бүхы АНУ-ай чип үйлэдбэриин микросансар болоно. АНУ-ай засагай газарай эхилһэн технологиин дайн тэдэниие Хитадай заха зээлые алдажа, тиигэжэ олзо оршын эхи үүсэбэриие болон саашадаа хүгжэхэ зоригые алдаһан байна. АНУ-ай Хитадта эсэргүү эхилһэн технологиин дайн Хитадта хизгаарлагдамал хохидол ушаруулһан болобошье Америкын технологиин компанинуудта ушаруулһан гэмтэл нюсэгэн нюдөөр харагдана.
Санхүүгэй дайн АНУ-да ямар ехэ нүлөө үзүүлнэб?
АНУ-ай Хитадта эсэргүү һэргылэмжын стратегида мүнгэн сангай дайн эхилхэ гээшэ добтолгын тон муухай зэбсэг юм. АНУ Хитадай эсэргүү санхүүгэй дайн эхилүүлхэ, Хитадай үл хөөрхэй зөөриие дэлбэрүүлхэ, юань богони болгохо, Хитадай акциин заха зээлые дараха зорилготой, тиигэжэ Хитадай зөөриие хуряажа байхадаа Хитадай эдэй засагай хүгжэлые дараха зорилгодоо хүрэхэ.
Юань капитал данса нээхэ үйлэ ябаса Хитадай засагай газарай хяналта доро аажамаар ябагдажа, Хитадай засагай газар бата бэхи санхүүгэй галта хана байгуулһан тула Хитадай санхүүгэй заха зээл нэбтэршэгүй гэжэ хэлэхэ аргатай. Энэ ушарта Хитадта АНУ-ай мүнгэн сангай добтолгын үрэ дүн ехэ хизаарлагдамал, бүри олон талаараа АНУ-ай хүлеэһэнтэй огто эсэргүү. АНУ өөрыгөө хүлөө буудаһан гэжэ хэлэхэ аргатай.
Хитадта үл хөөрхэй зөөриин заха зээл хүгжэжэ байһан үедэ хүнүүд АНУ-ай ударидажа байһан уласхоорондын санхүүгэй байгуулгануудаар дамжуулан Хитадай үл хөөрхэй зөөриин компанинуудай хилын саанахи облигацые нэмэгдүүлжэ, Хитадай үл хөөрхэй зөөриин компанинуудта нүхэ малтажа, үриин урьһаламжа байгуулха гэжэ оролдоһон байна. Гэбэшье, Хитадай засагай газар дотоодын үл хөөрхэй зөөриин заха зээлые уридшалан мэдэжэ, үл хөөрхэй зөөриин заха зээлэй үсэлтын орьёл үедэ циклэй эсэргүү зохисуулха хэмжээнүүдые абаһан байна. Тэдэнэй дунда зарим томо дотоодын үл хөөрхэй зөөриин компанинууд үри шэриин болон бусад аргаар хилын саана һохор үргэдхэхэ эрхэгүй болоһон, тиигэжэ хилын саанахи үриин урбалай уламһаа Хитадай үл хөөрхэй зөөриин заха зээлэй һандаралһаа зайлаһан байна. Жэшээнь, Хитадай акциин заха зээлые богони болгохын тулада, нэгэ талаһаа, АНУ Хитадай концепциин акцинууд дээрэ үндэһэгүй шэнжэлэлгэ хэжэ, АНУ-да бүридхэгдэһэн Хитадай компанинуудые дараха зорилгоор тааруу бэшэ мэдээсэл гаргажа, тиигэжэ А-акциин заха зээлые доошонь татаһан байна. Нүгөө талаһаа, АНУ, АНУ-ай ударидажа байһан зарим уласхоорондын рейтингын агентлигуудаар дамжуулан, Хитадай эдэй засаг, Хитадай компанинууд болон акциин захатанай талаар муухай сүлөөтэ мэдээсэлнүүдые гаргажа, уласхоорондын инвесторнуудые Хитадай акциин заха зээлһээ гарахыень мэхэлхэ гэжэ оролдоһон байна. Гэбэшье, дэлхэй дээрэ ори ганса Хитадай эдэй засагай гайхалтай үрэ дүн АНУ-ай А-хубиин заха зээлые богони болгохо хуймаае таһалһан байна. Гэхэтэй хамта, А-акциин заха зээл асари ехэ ба олон инвесторнуудтай. Гадна АНУ-гай Сима Чжаогой һанаа бодол хүн бүхэндэ һайн мэдээжэ. Тиимэһээ АНУ-ай А-хубиин заха зээлые богони болгохо оролдолго амжалтагүй болоо. Хитадай А-хубиин заха зээл өөрын хэмнэл ба замаар эмхитэй, автономито аргаар ажаллажа байна.
Хитадай эсэргүү санхүүгэй дайн эхилхэдээ АНУ-ай гол хүсэл хадаа Хитадай мүнгэ шэнгээжэ, Хитадай зөөриие хуряаха зорилгоор хүсэтэй доллараар дамжуулан юань ханша дараха юм. АНУ хүүгэй хүүе дээшэлүүлжэ, долларын һэлгэлтэ бии болгобол, бүхы дэлхэйһээ, тэрэ тоодо Хитадһаа капиталые АНУ-да оруулха аргатай гэжэ үзэдэг. Тиимэһээ 2022 оной 3 һараһаа эхилжэ, АНУ хүүгэй нэмэриин шэнэ шата эхилһэн байна. Түрүүшын хэдэн хүүгэй нэмэгдэлнүүд юань үнэ сэнэй уналтые үүсхэһэншье һаа, Хитадай капиталай урсалгада бараг нүлөө үзүүлээгүй. Тэрэнэй үрэ дүндэ Холбооной нөөсэ хүүгэй хүүе шангаар нэмэгдүүлжэ, АНУ-да хоёр жэлэй туршада 6% шахуу хүүгэй хүүе хадгалха боломжо олгожо, Холбооной нөөсын хүүгэй хүүе нэмэгдүүлһэн түүхэдэ шэнэ үндэр хэмжээе бии болгобо. Хэдыгээр федеральна нөөсын хүсэтэй хүүгэй нэмэгдэл болон шанга долларын нүлөөн доро юань ханша 17%-һаа дээшэ болоһоншье һаа, АНУ-ай хүлеэгээгүй юумэн гэхэдэ, харисангыгаар хэлэбэл, бусад уласхоорондын валютануудтай харисуулхада, юань ханша эгээн тогтвортой ударидагша байна. АНУ-да илангаяа һанаа зобоомо юумэн гэхэдэ, Хитадай капитал ганса АНУ-да орожо шадаагүй бэшэ, харин дэлхэйн санхүүгэй нөөсэ татажа байна. Һүүлшын жэлнүүдтэ Хитад эгээл ехэ хари гүрэнэй капитал хандиб татадаг гүрэнүүдэй нэгэн болоһон байна. Хитадай асари ехэ заха зээл, тогтууритай улас түрын байдал, хурдан хүгжэлтэ, асари ехэ боломжо, улам бүри һайжаржа, һайжаржа байһан бизнесэй оршон Хитадые уласхоорондын капиталда улам татамаар болгоһон байна. Энэ ушарта Хитад гансашье АНУ-ай хүүе нэмэгдүүлхэ талаар дахажа ябаагүй бэшэ, харин орондонь АНУ-ай эсэргүү шэглэлээр хүүгэй хэмжээе багадхаһан байна. Хитадай эдэй засагай эргэлтэ, Хитадай мүнгэн һангай бодолго, Хитадай капиталай урсалга АНУ-ай асар ехэ хүүгэй нэмэгдэл болон долларын шанга бодолгоһоо нүлөөлөөгүй.
Мүнөөдэр бата бэхи доллар тогтвортой байхаяа болиһон байна. 2024 ондо АНУ хүүгэй хүүе бага болгохо алхамые дурагүйгөөр хэһэниинь АНУ-ые дилеммада оруулна. Хэрбээ АНУ хүүгэй хүүе бууруулжа болижо, үндэр хүүгэй хүүе хадгалжа байбал, хүүгэй хүүгэй хүндэ ашаа Америкын компанинууд болон АНУ-ай засагай газарта дааха бэрхэшээлтэй болохо. АНУ-гай засагай газарые жэшээ болгон абая. Мүнөөнэй АНУ-ай засагай газарай үри 35 триллион доллар хүрэтэр байна. Мүнөөнэй хүүгэй хэмжээндэ АНУ-ай засагай газар жэл бүри 2 триллион доллар хүрэтэр үриин хүүдэ гаргашалха ёһотой, харин АНУ-ай засагай газарай жэлэй санхүүгэй олзо оройдоол 4 триллион доллар болоно. Асари ехэ хүүгэй гаргашанууд АНУ-ай засагай газар болон Америкын компанинуудта тэсэхэ аргагүй ашаа боложо байна, тиимэһээ хүүгэй хүүе доошолуулха гээшэ Федеральна нөөсын туһагүй алхам болохо. Гэбэшье, хэрбээ ФРС хүүгэй хэмжээе бууруулжа байбал, хүсэтэй доллар байра һуурияа алдаха ба уласхоорондын капитал АНУ-һаа олоноор гаража, АНУ-ай эдэй засагые шуһа алдаха. Долларын бөмбөрцөг дэлбэрхэдэ, долларын гегемони хэзээшье һэргэхэгүй, тиигээд АНУ-ай долларын һэлбэн бии болгожо дэлхэйе олзоборилхо оролдолго бэелүүлхэнь хэсүү байха.
АНУ-ай Хитадта эсэргүү эхилһэн санхүүгэй дайн АНУ-да аргагүй ехэ, холын хараатай муу нүлөө үзүүлжэ, АНУ-ай эдэй засагай доройтохо бүри АНУ-да үзүүлһэн муу нүлөөнь улам бүри элирхэйлэгдэхэ гэжэ хэлэхэ болоно.