АҠШ-тың Ҡытайға ҡаршы иҡтисади һуғышы ниндәй һөҙөмтәгә килтерҙе?

(Көнсығыш финанс журналы рәсми иҫәбенән ҡабаттан баҫтырылған, Ян Аншенг, Гонконг журналы медиа-ассоциацияһы рәйесе урынбаҫары.)

2025 йылдан Ҡытай-АҠШ сауҙа һуғышы тағы ла көсәйҙе, тарифтар, технологиялар һәм сәнәғәт сылбырҙары өлкәһендәге уйын күп йүнәлешле ҡаршылыҡ тенденцияһын күрһәтте. Ике яҡ ярымүткәргестәр, яңы энергетика транспорт саралары һәм ауыл хужалығы кеүек төп йүнәлештәр тирәләй ҡаты ҡаршылыҡтар башланы. 2025 йылдың 2 апрелендә АҠШ хөкүмәте АҠШ-ҡа оҙатылған Ҡытай тауарҙарына «үҙ-ара тариф» индереүе тураһында иғлан итә, һалым ставкаһы 34% тәшкил итә. 2018 йылдан алып 20 процентлыҡ тариф менән бергә дөйөм һалым ставкаһы 54 процентҡа етте. Ҡытайҙан күпкә яҡшыраҡ түгел. апрелдә Ҡытай тиҙ арала «34% -тан 34% -ҡа тиклем» үҙ-ара тариф сәйәсәтен индерә, АҠШ-тан сыҡҡан бөтә импорт тауарҙарына 34% тариф индерә, ауыл хужалығы продукцияһы, энергетика, автомобиль һәм башҡа өлкәләрҙе үҙ эсенә ала. Шул уҡ ваҡытта Ҡытай экспортты контролдә тотоу исемлегенә АҠШ-тың 16 субъектын индергән, уларға икеләтә ҡулланыу әйберҙәрен экспортлауҙы тыйған; һәм 11 компанияны ышанысһыҙ субъекттар исемлегенә индергән, уларҙы Ҡытай менән импорт һәм экспорт эшмәкәрлеге менән шөғөлләнергә тыйған. Бынан тыш, Ҡытай 6 АҠШ компанияһының Ҡытайға ауыл хужалығы продукцияһын экспортлау квалификацияһын туҡтатты, урта һәм ауыр һирәк осрай торған ерҙәр менән бәйле әйберҙәргә экспорт контролен тормошҡа ашырҙы.

Ҡытай-АҠШ сауҙа һуғышының һуңғы турынан Ҡытай ҡаршы сараларының көсәйгәндән-көсәйгәнен күрәбеҙ. Тимәк, ахыр сиктә Ҡытай-АҠШ иҡтисади һуғышында кем еңер? 2018 йылдан алып Ҡытай-АҠШ иҡтисади конкуренцияһын тикшереп, һығымта яһау ҡыйын түгел.

Сауҙа һуғышы АҠШ-ҡа күпме йоғонто яһай?

2018 йылда Трамп администрацияһы, ул ваҡытта АҠШ президенты, Ҡытайға ҡаршы сауҙа һуғышы башланы, Байден хакимиәте осоронда ул тағы ла ҡатыраҡ булды. Әммә ете йыл үткәс, АҠШ көтөлгән маҡсаттарына ирешә алмай ғына ҡалмай, ҙур юғалтыуҙар кисерә, мәшәҡәттәр кисерә, яланғас яңаҡтарын асып һала. АҠШ-тың сауҙа һуғышы Ҡытайға зыян сикләнгән, әммә АҠШ-тың үҙенә зыян американдар көткәндән күпкә артып киткән, был махсус рәүештә түбәндәге аспекттарҙа сағыла.

Беренсенән, Америка сәйәсмәндәре бығаса булмаған психологик һуғышҡа дусар булды. Сауҙа һуғышы барышында Ҡытай тышҡы сауҙаһы дөйөм алғанда яҡшырҙы, һуғыш ни тиклем көслөрәк булһа, шул тиклем көслөрәк, тип әйтергә мөмкин. Сауҙа һуғышының экспортҡа тәүге йоғонтоһонан башҡа, Ҡытай тышҡы сауҙаны тотороҡландырыу сәйәсәте бик ҡыҫҡа ваҡыт эсендә роль уйнай. RCEP, билбау һәм юл инициативаһы һәм БРИКС илдәре кеүек платформалар һәм механизмдар менән хеҙмәттәшлекте һәм алмашыуҙарҙы нығытыу юлы менән Ҡытай тиҙ арала АҠШ менән сауҙа итеүҙәге айырманы ҡапланы һәм бөтә юлды алға китте, тышҡы сауҙа йылдан-йыл үҫешеүен дауам итте. Рәсми мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, 2024 йылда Ҡытай экспорты 25 триллион юаньға етә, ә уның сауҙа профициты 1 триллион АҠШ долларынан ашып китә, ​​был Ҡытай экспортында ғына түгел, донъя сауҙаһында ла иң ҙур күрһәткес. Был сауҙа һуғышында, бер яҡтан, американдар Ҡытай тышҡы сауҙа өлөшөндә үҙ позицияһының тиҙ кәмеүен күрә. Икенсе яҡтан, Ҡытайҙың тышҡы сауҙаһының гөрләп торғанын күреп, Америка сәйәсмәндәре аптырап ҡала, улар кисергән психологик борсолоу һәм һуғыу бығаса булмаған.

Икенсенән, АҠШ-та инфляция кимәле күтәрелде, уны төшөрөүе ауыр, был Америка халҡына ҙур зыян килтерҙе. Трамп һәм уның вариҫы Байден Ҡытайға ҡаршы башлаған сауҙа һуғышы АҠШ-та сәнәғәт алмаштырыуҙары булмау контексында башланды. АҠШ Ҡытай продукцияһын алмаштырыу маҡсатында Мексика, Һиндостан, Вьетнам һәм башҡа илдәрҙең етештереүен һәм етештереүен ныҡлы хуплаһа ла, был илдәрҙәге етештереү сәнәғәтенең төп компоненттары Ҡытай сәнәғәт сылбырын тәьмин итеүгә ныҡ бәйле. Ысынында иһә, АҠШ-тың Һиндостан, Вьетнам һәм Мексикала импортты алмаштырыуға өмөтө етди рәүештә дөрөҫ иҫәпләмәгән. Ҡытайҙың сәнәғәт сылбырына АҠШ башлаған сауҙа һуғышы ҙур йоғонто яһамаған. Киреһенсә, АҠШ тарафынан Ҡытай импортына туранан-тура һәм туранан-тура һалынған тарифтар, нигеҙҙә, Америка ҡулланыусыларына күсә, һәм АҠШ-та юғары инфляцияның төп сәбәптәренең береһенә әйләнде. Трамп администрацияһы Ҡытайға ҡаршы сауҙа һуғышы башлағандан алып, бигерәк тә COVID-19 пандемияһы башланғандан һуң, АҠШ-та инфляция кимәле тотороҡло күтәрелә, барыһы ла ҡиммәтләнә. АҠШ хөкүмәте юғары процент ставкалары кеүек экстремаль тыйыу саралары күрһә лә, инфляция кимәле бер ҡасан да контроль маҡсатҡа етмәгән. Америка халҡы әсе зарлана, АҠШ хөкүмәтенә ҡарата төрлө ғәйепләүҙәр, йәберләүҙәрҙең сиге юҡ. Бындай һөҙөмтәне АҠШ хөкүмәте көтмәгән.

Өсөнсөнән, АҠШ сәнәғәт сылбырының көсһөҙлөгө фашланды, етештереү тармағының етешһеҙлектәре тағы ла көсһөҙләнде. АҠШ хөкүмәтенең сауҙа һуғышын башлау маҡсаттарының береһе — етештереүҙе АҠШ-ҡа кире йәлеп итеү һәм АҠШ-тың етештереү сәнәғәтен яңынан көслө итеү. Әммә киреһенсә килеп сыҡты. АҠШ-та сауҙа һуғышы башланғандан һуң ете йылға яҡын ваҡыт һөҙөмтәләренә ҡарағанда, етештереү сәнәғәте АҠШ-ҡа ҡайтмау ғына түгел, ә АҠШ-тың тәүге сәнәғәт сылбыры ла боҙолған. Тәүҙә Америка компаниялары төҙөгән һөҙөмтәле глобаль сәнәғәт сылбырын бүлешкән система боҙолдо. Альтернатив тәьмин итеүселәрҙе табыу ваҡыт талап итә һәм тәүге тәьмин итеү селтәренең сифатына һәм рентабеллелегенә ирешә алмай. Өҫтәүенә, сауҙа һуғышы килтергән билдәһеҙлек шулай уҡ күп кенә Америка компанияларын инвестициялар һәм экспансия кеүек ҡарарҙар ҡабул итеүҙә икеләнеп ҡалдырҙы, сәнәғәт сылбырының оҙайлы ваҡытҡа тотороҡло үҫешенә йоғонто яһаны. Мәҫәлән, Американың күп кенә компаниялары сеймал, запчастар һ.б. Ҡытай күп кенә электрон компоненттар етештереүсе төп ил булып тора. Сауҙа һуғышы бәйле Америка компанияларына тотороҡло тәьминәт алыуҙы ҡыйынлаштыра, сығымдарҙы арттыра һәм етештереү алға китешен боҙа. Мәҫәлән, Apple компанияһы компоненттар менән тәьмин итеүгә ҡытлыҡ кисерә. Сауҙа һуғышы АҠШ-ҡа эске етештереү компанияларын импортлауға ҡамасаулай, был сауҙа һуғышы контексында АҠШ етештереү сәнәғәтенең ҡыуышланыуын тағы ла асыҡ күрһәтте.

Дүртенсенән, АҠШ Ҡытай менән һөйләшеүҙәрҙә бөтә һатыу ҡоралдарын юғалтты һәм пассивлыҡҡа әйләнде. Ҡытай 2001 йылда ВТО-ға ҡушылғандан бирле, АҠШ йыш ҡына Ҡытай-АҠШ сауҙаһында тип аталған дисбалансты ҡулланып, Ҡытайға ҡаршы санкциялар индерә, Ҡытайҙы компромиссҡа барырға һәм күп өлкәләрҙә ташламалар яһарға мәжбүр итә, мәҫәлән, юаньдың баһаһын талап итә һәм хатта Ҡытайға АҠШ-ҡа финанс көрсөгөнән ҡотолорға ярҙам итеүен һорай. Әммә элек АҠШ санкциялары ҡысҡырып, әммә һөҙөмтә бирмәне, ысынбарлыҡтағы санкциялар сикләнгән, АҠШ-тың Ҡытайҙан алынған файҙаһы ҙур ине. Әммә 2018 йылда Трамп администрацияһы АҠШ хөкүмәтенең инжир япрағын тулыһынса йыртып ташлай һәм Ҡытайға ҡаршы бығаса булмаған экстремаль сауҙа баҫымы саралары күрә, сауҙа аша Ҡытай сәнәғәтенең үҫешен тыйырға тырыша. Сауҙа һуғышынан һуң Трамп администрацияһы һәм уның вариҫы Байден администрацияһы ла Ҡытайға ҡаршы технология һуғышы һәм финанс һуғышы башлай, бөтә донъяла Ҡытай технология компанияларын эҙәрлекләй һәм ҡаплай. Әлегә тиклем АҠШ-тың Ҡытайға ҡаршы ҡабул иткән тыйыу стратегияһын намыҫһыҙ тип әйтергә мөмкин, ә козырь уйналған. Һатыу итеү фишкаһы ҡалмаған. Ахыр сиктә, берҙән-бер һөжүм һәм зыян саралары, тип, АҠШ Ҡытайға ҡаршы ҡабул итә ала, йәмәғәтселек фекерен мазок һәм демонизация, әммә улар ҙа берәм-берәм хәл ителә Ҡытай визаһыҙ сәйәсәте. Хәҙер, ете йылдан ашыу сауҙа һуғыштары, технологиялар һуғышы, финанс һуғыштары, йәмәғәтселек фекере һуғыштары барғандан һуң, АҠШ хөкүмәте ҡапыл Ҡытай менән осрашҡанда әүҙемлектән пассивлыҡҡа күскәнен асыҡланы.

Технологиялар һуғышы АҠШ-ҡа күпме йоғонто яһай?

2018 йылда АҠШ хөкүмәте Ҡытайға ҡаршы сауҙа һуғышы башлағас, шунда уҡ технологиялар һуғышы башлай һәм союздаштары менән берләшеп, бөтә донъяла Ҡытай технология компанияларын блоклай. АҠШ тарафынан Ҡытайға ҡаршы башланған технология һуғышы алты йылдан ашыу дауам итә, һәм ул даими арта, әммә Ҡытай технологик үҫеш темптары туҡтамай, ә йылдан-йыл тиҙләнә бара. Киреһенсә, АҠШ-тың үҙ технологияһын үҫтереүгә ҙур йоғонто яһаны.

Беренсенән, АҠШ-тың технологик өҫтөнлөгө ҡаҡшаған. АҠШ тарафынан Ҡытайға ҡарата ҡабул ителгән блокада саралары арҡаһында ике ил фән һәм техника өлкәһендә аралаша алмай. Бер яҡтан, ул Ҡытай хөкүмәте һәм предприятиеларының инновациялар һәм эшҡыуарлыҡ мөмкинлектәрен стимуллаштырҙы, Ҡытай технологик инновацияларында бөтә яҡлап та ҙур асыштар яһаны. Икенсе яҡтан, Ҡытай тиҙ технологик прогресс алдында АҠШ юғалтыу кисерә. 20 йыл элек АҠШ-тың Ҡытайға ҡарағанда бөтә технологик өҫтөнлөктәре лә тиерлек булған, әммә бөгөн Ҡытай технологик инновациялар өлкәләренең күбеһендә АҠШ-ты тиҙ ҡыуып етеүгә һәм хатта уҙып китеүгә өлгәште. Бөгөн, бер нисә юғары класлы спорадик ятҡылыҡтарҙан башҡа, АҠШ һаман да үҙ өҫтөнлөктәрен һаҡлай, ә башҡа бөтә аспекттар ҙа тиерлек Ҡытай технологияһы менән бәйләнгән. АҠШ тиҙ йөрөшлө тимер юл, суднолар төҙөү, электр энергияһы, яңы энергетика транспорты кеүек өлкәләрҙә Ҡытай менән сағыштыра алмай ғына түгел, хатта донъяла АҠШ менән иң ғорурланған аэрокосмик өлкәлә лә Ҡытай ҡыуып етә. АҠШ һәр ваҡыт лидерлыҡ иткән чиптар өлкәһендә, әле лә өҫтөнлөккә эйә булған бер нисә юғары класлы чиптарҙан башҡа, башҡа урта һәм түбән класлы чиптар сәнәғәте һәм баҙарҙары Ҡытай тарафынан контролдә тотола тиерлек. Хатта тиҫтәләрсә йылдар робот эттәрен эшләгән “Бостон Динамик”ты ла Ҡытайҙағы “Юшу Технология”һы шунда уҡ уҙып китте. Ҡытай менән АҠШ яһалма интеллект өлкәһендә тартышыу менән шөғөлләнә, әммә DeepSeek барлыҡҡа килгәс, хәл Ҡытай өсөн уңайлы йүнәлештә үҫешә.

Икенсенән, АҠШ-та фәнни-технологик таланттар юғалыуы көндән-көн асыҡлана бара. Барыбыҙға ла билдәле булыуынса, АҠШ-тың сәскә атыуы һуңғы 100 йылда АҠШ-тың глобаль таланттар иретеү ҡаҙанына әүерелеүенә бәйле. Бөтә донъянан таланттар АҠШ-ҡа күсеп килә һәм Америка фәне һәм техникаһы үҫешенә ҙур өлөш индерә. Улар араһында Ҡытай студенттары, Ҡытай-Америка ғалимдары, Ҡытай-Америка техник тикшеренүселәре иң яҡшы күрһәткестәргә өлгәшкән һәм Америка фән һәм техника армияһының авангарды булып тора. Әммә һуңғы йылдарҙа АҠШ-та сәйәси эске ыҙғыштар көсәйә, йәмғиәт ныҡ тарҡала, раса низағтары көсәйә. Атап әйткәндә, ҡытай сығышлы кешеләр, шул иҫәптән ҡытай студенттары, ҡытай һәм ҡытай-американ тикшеренүселәре, АҠШ-та дискриминациялау арта бара. Етмәһә, Ҡытай менән АҠШ араһындағы фәнни-технологик алмашыу каналдарын өҙөү маҡсатында Америка сәйәсмәндәре Ҡытайға Америка технологияларын экспортлауҙы сикләп кенә ҡалмай, Ҡытай менән АҠШ араһындағы таланттар менән алмашыуҙы ла сикләй. АҠШ хөкүмәте шулай уҡ махсус баҫтырыу һәм эҙәрлекләү ҡытай студенттары, ҡытай һәм ҡытай-америка ғалимдары һәм инженерҙары менән ҡытай фоны, уларҙы пропагандалау каналдарын блоклау һәм уларҙы тыйыу мөһим вазифалар биләү АҠШ хөкүмәте һәм предприятиелар, шулай уҡ сикләү уларҙы уҡыу һәм эшкә урынлашыу даирәһе АҠШ. Ҡайһы бер фән һәм инженерлыҡ йүнәлештәре ҡытай милләтенән булған студенттарҙы уҡыуҙы асыҡтан-асыҡ тыя, ә күп кенә мөһим фәнни тикшеренеүҙәр һәм техник вазифалар һәм учреждениелар ҡытай студенттары һәм ҡытай һәм ҡытай-американдар өсөн асыҡ түгел. Ҡытай студенттары һәм ҡытай һәм ҡытай-американдар үҙҙәренең уҡыуында, эшендә һәм тормошонда АҠШ-та нығыраҡ борсола. Һуңғы йылдарҙа Ҡытай студенттары һәм Ҡытай һәм Ҡытай-Америка ғалимдары һәм техник хеҙмәткәрҙәре АҠШ-тан китеп, донъяның бөтә мөйөштәренә барыуҙы һайлай. Улар араһында ҡайһы бер ғалимдар тыуған иленә хеҙмәт итеү өсөн Ҡытайға ҡайтыуҙы һайлаған. Мәҫәлән, профессор Инь Чжияо, рәйесе һәм президенты Шанхай алдынғы микро-ярымүткәргес ҡорамалдар Co., Ltd., 2004 йылда Ҡытайға бизнес башлау өсөн ҡайтҡан, бер ваҡыт әйткәнсә, һуңғы 40 йылда, АҠШ-та кәмендә 10 төрлө халыҡ-ара кимәлдә алдынғы ярымүткәргес ҡорамалдар эшләгән, улар%7 Ҡытай студенттары тарафынан эшләнгән, был таланттарҙан 80-90 проценты Ҡытайға ҡайтып, төрлө өлкәләрҙә мөһим роль уйнай. Бөтә леопардтың бер ҡатлы өлөшө, рәйес Инь Чжияо килтергән миҫал АҠШ-та таланттарҙы юғалтыу хәлен генә сағылдыра. АҠШ-тың Стэнфорд университеты мәғлүмәттәре буйынса, ҡытай ғалимдарының һаны ҡалдырған АҠШ-тан тотороҡло артты 900-ҙән 2621-гә тиклем 2010-2021. Мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, АҠШ-та донъяла иң күп ғалимдар һаны һаман да булһа ла, уның һаны арта бара, Ҡытайға ҡараған донъяла иң яҡшы ғалимдар һаны АҠШ-ты ҡыуып етә.

Өсөнсөнән, АҠШ-тың технологиялар сәнәғәте АҠШ хөкүмәте тарафынан ныҡ сикләнә. АҠШ Ҡытайға ҡаршы технология һуғышы башлағанға тиклем чип өлкәһендә Ҡытай менән АҠШ араһында хеҙмәт бүленеше бик асыҡ була, йәғни АҠШ чип продукцияһын проектлау һәм етештереү өсөн яуаплы була, ә Ҡытай АҠШ чип сәнәғәте өсөн донъяла иң ҙур ҡулланыусылар баҙарын тәьмин итә. Әммә АҠШ-тың Ҡытайға ҡаршы башлаған технология һуғышы был ҡалыпты боҙҙо. Ҡытайҙа чиптар сәнәғәте үҫешен тыйыу маҡсатында АҠШ бейек диуарлы бәләкәй генә ихата төҙөү һәм Ҡытайға юғары сифатлы чиптар сығарыуҙы тыйыу кеүек саралар ҡабул итә. Был аҙым Ҡытайҙы тырышып эшләргә, үҙ-үҙенә таянырға һәм чип өлкәһендә үҙ-үҙен тәьмин итергә мәжбүр итеп кенә ҡалмай, Ҡытайҙағы ҙур ҡулланыусылар баҙарын АҠШ-тың чип сәнәғәтенән тулыһынса айыра, АҠШ-тың чип компанияларына Ҡытай ҡулланыусылар баҙарында һыҡтауҙан башҡа бер нәмә лә ҡалмай. АҠШ-тың чип компанияларында Ҡытай технологияһынан алда барған алдынғы чиптар булһа ла, Ҡытай баҙарында етерлек клиенттар булмау сәбәпле, АҠШ-тың алдынғы тип аталған чиптары табышлылығын юғалтҡан һәм биҙәүескә генә әйләнә ала. АҠШ Ҡытайға ҡаршы технологик һуғыш башлағандан бирле, Ҡытай технологиялар сәнәғәте, чиптар сәнәғәте вәкилдәре, ауыр һуғыш кисермәй генә түгел, ә көсәйә һәм көсәйә бара. Ҡытай үҙ-үҙен етештергән чиптар бөтә кимәлдәрҙә, шул иҫәптән уртаса, юғары һәм түбән, эске баҙар ихтыяжын ныҡ ҡәнәғәтләндереп кенә ҡалмай, ә йыллыҡ экспорттың һиҙелерлек артыуын күрҙе. 2024 йылда Ҡытайҙың чип экспорты бер триллион юаньдан ашып киткән, был донъяны хайран ҡалдырған. Киреһенсә, АҠШ-тағы чиптар сәнәғәте һәм бер нисә чип етештереүсе компанияның табышы ҡырҡа төшкән, ҙур юғалтыуҙар кисергән, үҫеш импульсы етмәгән. Мәғлүмәттәр күрһәтеүенсә, АҠШ-та билдәле чип компанияһы Intel 2023 йылда йыллыҡ килем 54,228 миллиард АҠШ доллары тәшкил иткән, йыллыҡ килем 14,00% кәмегән, ә саф табыш 1,689 миллиард АҠШ доллары тәшкил иткән, йыллыҡ 78,92% кәмегән. 2024 йылдың икенсе кварталында Intel компанияһының килеме 12,833 млрд АҠШ доллары тәшкил иткән, был йылға ҡарағанда 0,90% кәмегән; уның саф юғалтыуҙары 1,610 млрд АҠШ доллары тәшкил иткән, был 2023 йылдың ошо уҡ осоронда 1,5 млрд АҠШ доллары табышы менән ҡырҡа айырыла. уның саф юғалтыуҙары 16,639 млрд АҠШ доллары тәшкил иткән, былтырғыға ҡарағанда 5702,36% кәмегән. Тағы бер миҫал өсөн, Qualcomm, АҠШ-тағы тағы бер чип етештереүсе, нигеҙҙә, 2023 йыл башында Ҡытай баҙарын юғалтты, сөнки АҠШ-тың чиптар экспорты сикләүҙәрен киңәйтте, ә Ҡытай уның килемдәренең 60%-тан ашыу сығанағы булып тора. 2023 йылдың икенсе кварталында Qualcomm компанияһының саф табышы йыллыҡ 52 процентҡа кәмегән, һуңғы йылдарҙа тарихи түбән кимәлгә еткән. Intel һәм Qualcomm компаниялары ла ошондай, Nvidia һәм AMD компаниялары ла был йәһәттән айырылмай. Улар хәҙерге ваҡытта бөтә АҠШ чип сәнәғәтенең микрокосмосы булып тора. АҠШ хөкүмәте башлаған технология һуғышы уларҙы Ҡытай баҙарын юғалтырға мәжбүр итте, шуның менән табыш сығанағын һәм артабанғы үҫешкә этәргес бирҙе. АҠШ Ҡытайға ҡаршы башлаған технология һуғышы Ҡытайға зыян сикләнгән, әммә Америка технология компанияларына килтергән травма ябай күҙ менән күренә.

Финанс һуғышы АҠШ-ҡа күпме йоғонто яһай?

АҠШ-тың Ҡытайға ҡаршы тыйыу стратегияһында финанс һуғышы башлау бик ҡот осҡос һөжүм ҡоралы булып тора. АҠШ Ҡытайға ҡаршы финанс һуғышы башларға, Ҡытай күсемһеҙ милкен шартлатырға, юань ҡыҫҡартырға һәм Ҡытай фонд баҙарын баҫтырырға ниәтләй, шулай итеп Ҡытай активтарын йыйыу менән бер рәттән Ҡытай иҡтисади үҫешен тыйыу маҡсатына ирешергә мөмкин.

Юань капитал иҫәбен асыу процесы яйлап процесында булғанлыҡтан, ҡытай хөкүмәте контролдә тота, һәм ҡытай хөкүмәте ныҡлы финанс брандмауэр төҙөгән, ҡытай финанс баҙары непроницаемый тип әйтергә мөмкин. Ошо фонда АҠШ-тың Ҡытайға финанс һөжүменең һөҙөмтәлелеге бик сикләнгән, хатта күп яҡтан АҠШ көткәнгә бөтөнләй ҡапма-ҡаршы. АҠШ үҙен аяҡҡа атҡан тип әйтергә мөмкин.

Ҡытайҙа күсемһеҙ милек баҙары үҫешкән осорҙа кешеләр АҠШ-тың үҙе контролдә тотҡан халыҡ-ара финанс учреждениелары аша Ҡытай күсемһеҙ милек компанияларының сит ил облигацияларында үҙ өлөшөн арттырыуын дауам итеүен, Ҡытай күсемһеҙ милек компаниялары өсөн соҡорҙар ҡаҙырға һәм бурыс тоҙаҡтары булдырырға тырышыуын күрҙе. Әммә Ҡытай хөкүмәте эске күсемһеҙ милек баҙарын күҙаллаған һәм күсемһеҙ милек баҙары бумының иң юғары нөктәһендә циклға ҡаршы көйләү саралары теҙмәһен күргән. Улар араһында ҡайһы бер эре эске күсемһеҙ милек компаниялары бурыс һәм башҡа саралар аша һуҡыр рәүештә сит илдәрҙә киңәйтеүҙән сикләнде, шуның менән сит илдәрҙәге бурыс тоҙаҡтары арҡаһында Ҡытай күсемһеҙ милек баҙарының мөмкин булған тарҡалыуынан ҡотолдо. Мәҫәлән, Ҡытай фонд баҙарын ҡыҫҡартыу маҡсатында, бер яҡтан, АҠШ Ҡытай концепция акциялары буйынса нигеҙһеҙ тикшерелгән һәм АҠШ-та исемлеккә ингән Ҡытай компанияларын баҫтырыу өсөн уңайһыҙ отчеттар сығарған, шуның менән А-акциялар баҙарын һөйрәп төшөргән. Икенсе яҡтан, АҠШ, АҠШ контролендәге ҡайһы бер халыҡ-ара рейтинг агентлыҡтары аша, Ҡытай иҡтисады, Ҡытай компаниялары һәм фонд баҙары буйынса айыу ҡарашлы булған ялған кире отчеттар теҙмәһен сығарҙы, халыҡ-ара инвесторҙарҙы Ҡытай фонд баҙарынан сығып китергә тырышты. Әммә донъяла берҙән-бер булған Ҡытай иҡтисадының иҫ киткес күрһәткестәре АҠШ-тың А-акциялар баҙарын ҡыҫҡартыу өсөн заговорын ярҙы. Шул уҡ ваҡытта А-акциялар баҙары ҙур, унда инвесторҙар күп. Бынан тыш, АҠШ-тың Сима Чжаоның ниәттәре барыһына ла яҡшы билдәле. Шуға күрә АҠШ-тың А-акциялар баҙарын ҡыҫҡартырға тырышыуы уңышлы булманы. Ҡытайҙың А-акциялар баҙары әле лә үҙ ритмы һәм траекторияһы буйынса тәртипле һәм автономлы эшләй.

Ҡытайға ҡаршы финанс һуғышы башлауҙа АҠШ-тың төп теләге — көслө доллар аша юань курсын баҫтырыу, Ҡытай аҡсаһын үҙләштереү һәм Ҡытай активтарын урып алыу. АҠШ процент ставкаларын күтәреп, доллар ағымы булдырғансы, бөтә донъянан, шул иҫәптән Ҡытайҙан АҠШ-ҡа капитал ағып ебәрә аласаҡ, тип иҫәпләй. Шуға күрә 2022 йылдың мартынан АҠШ-та процент ставкаларын күтәреүҙең яңы туры башланды. Тәүге бер нисә процент ставкаһын күтәреү юаньдың ҡиммәтен төшөрөүгә килтерһә лә, улар Ҡытай капиталы ағымына бер ниндәй ҙә йоғонто яһаманы тиерлек. Һөҙөмтәлә Федераль резерв көслө процент ставкаларын күтәреүҙе ҡабул итә, был АҠШ-ҡа ике йыл дауамында 6 процентҡа яҡын процент ставкаһын һаҡларға мөмкинлек бирә, Федераль резервтың процент ставкаларын күтәреү тарихында яңы юғарылыҡты булдыра. Ҡасандыр юань курсының амортизацияһы федераль резервтың көслө процент ставкаларын күтәреүе һәм доллар йоғонтоһонда 17 проценттан ашһа ла, АҠШ көтмәгән нәмә шул булды, сағыштырмаса әйткәндә, башҡа халыҡ-ара валюта менән сағыштырғанда, юань курсы һаман да иң тотороҡло лидер булып тора. АҠШ-тың күңелен айырыуса тыуҙырған нәмә – Ҡытай капиталы АҠШ-ҡа ағылмауы ғына түгел, ә донъя фондтарын йәлеп итеүе лә йәлеп ителде. Һуңғы йылдарҙа Ҡытай иң күп сит ил капиталы инвестицияларын йәлеп итеүсе илдәрҙең береһе булып тора. Ҡытай ҙур баҙары, тотороҡло сәйәси хәле, тиҙ үҫеше, ҙур потенциалы, эшлекле мөхиттең көндән-көн яҡшырыуы һәм көсәйтелгәне Ҡытайҙы халыҡ-ара капиталға ылыҡтырғыс итә. Ошо фонда Ҡытай процент ставкаларын күтәреүҙә АҠШ-тан эйәрмәү менән генә сикләнмәй, ә уның урынына АҠШ-ҡа ҡаршы йүнәлештә процент ставкаларын кәметергә тырыша. Ҡытай иҡтисади циклы, Ҡытай аҡса сәйәсәте һәм Ҡытай капитал ағымы АҠШ-тың ҙур процент ставкаларын күтәреүе һәм көслө доллар сәйәсәте йоғонто яһамаған.

Бөгөн көслө доллар тотороҡло түгел. 2024 йылда АҠШ теләмәй генә процент ставкаларын кәметергә аҙым яһаны, был АҠШ-ты дилеммаға ҡуя. Әгәр ҙә АҠШ процент ставкаларын кәметеүҙән туҡтаһа һәм юғары процент ставкаларын һаҡлауын дауам итһә, процент ставкаларының ауыр йөкләмәһе Америка компанияларына һәм АҠШ хөкүмәтенә күтәреүҙе ауырлаштырасаҡ. Миҫал итеп АҠШ хөкүмәтен генә алайыҡ. АҠШ хөкүмәтенең хәҙерге бурысы 35 триллион АҠШ долларына тиклем етә. Хәҙерге процент ставкаһы кимәлендә АҠШ хөкүмәте йыл һайын бурыс проценттарына 2 триллион АҠШ долларына тиклем тотонорға тейеш, әммә АҠШ хөкүмәтенең йыллыҡ фискаль килеме ни бары 4 триллион АҠШ доллары тәшкил итә. Ҙур процент сығымдары АҠШ хөкүмәте һәм Америка компаниялары өсөн күтәрә алмаҫлыҡ йөк булып тора ла инде, шуға күрә процент ставкаларын кәметергә Федераль резервтың ярҙамһыҙ аҙымы буласаҡ. Әммә Федераль резерв процент ставкаларын кәметеүен дауам итһә, көслө доллар үҙ позицияһын юғалтасаҡ, халыҡ-ара капитал АҠШ-тан күпләп ағып сығасаҡ, был АҠШ иҡтисадының ҡан ҡойоуына килтерәсәк. Доллар күперткеһе шартлағас, доллар гегемонияһы бер ҡасан да тергеҙелмәүе ихтимал, ә АҠШ-тың доллар һыу ташыуын булдырып, донъяға урып-йыйыу тырышлығын тормошҡа ашырыу ҡыйын буласаҡ.

АҠШ-тың Ҡытайға ҡаршы башланған финанс һуғышы АҠШ-ҡа ҙур һәм алыҫҡа йүнәлтелгән кире йоғонто яһай, тип әйтергә мөмкин, ә АҠШ-тың иҡтисады түбәнәйгән һайын АҠШ-ҡа кире йоғонто нығыраҡ асыҡланасаҡ.