Dogra
English Chinese Simplified Chinese Traditional French German Portuguese Spanish Russian Japanese Korean Arabic Irish Greek Turkish Italian Danish Romanian Indonesian Czech Afrikaans Swedish Polish Basque Catalan Esperanto Hindi Lao Albanian Amharic Armenian Azerbaijani Belarusian Bengali Bosnian Bulgarian Cebuano Chichewa Corsican Croatian Dutch Estonian Filipino Finnish Frisian Galician Georgian Gujarati Haitian Hausa Hawaiian Hebrew Hmong Hungarian Icelandic Igbo Javanese Kannada Kazakh Khmer Kurdish Kyrgyz Latin Latvian Lithuanian Luxembou.. Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Maori Marathi Mongolian Burmese Nepali Norwegian Pashto Persian Punjabi Serbian Sesotho Sinhala Slovak Slovenian Somali Samoan Scots Gaelic Shona Sindhi Sundanese Swahili Tajik Tamil Telugu Thai Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Welsh Xhosa Yiddish Yoruba Zulu Kinyarwanda Tatar Oriya Turkmen Uyghur Abkhaz Acehnese Acholi Alur Assamese Awadish Aymara Balinese Bambara Bashkir Batak Karo Bataximau Longong Batak Toba Pemba Betawi Bhojpuri Bicol Breton Buryat Cantonese Chuvash Crimean Tatar Sewing Divi Dogra Doumbe Dzongkha Ewe Fijian Fula Ga Ganda (Luganda) Guarani Hakachin Hiligaynon Hunsrück Iloko Pampanga Kiga Kituba Konkani Kryo Kurdish (Sorani) Latgale Ligurian Limburgish Lingala Lombard Luo Maithili Makassar Malay (Jawi) Steppe Mari Meitei (Manipuri) Minan Mizo Ndebele (Southern) Nepali (Newari) Northern Sotho (Sepéti) Nuer Occitan Oromo Pangasinan Papiamento Punjabi (Shamuki) Quechua Romani Rundi Blood Sanskrit Seychellois Creole Shan Sicilian Silesian Swati Tetum Tigrinya Tsonga Tswana Twi (Akan) Yucatec Maya
Leave Your Message

चीन दे खिलाफ यूएसए आर्थिक युद्ध दा केह् नतीजा आया?

2025-04-22 दी

(ओरिएंटल फाइनेंस मैगजीन दे आधिकारिक खाते थमां पुनर्मुद्रित, हांगकांग जर्नल मीडिया एसोसिएशन दे वाइस चेयरमैन यान अनशेंग द्वारा।)

2025 थमां चीन-अमेरिका व्यापार युद्ध होर बी बधी गेआ ऐ, ते टैरिफ, तकनीक, ते औद्योगिक श्रृंखला दे क्षेत्रें च इस खेड च बहुआयामी मुकाबले दा रुझान दिक्खेआ गेआ ऐ। दौनें पक्खें अर्धचालक, नमीं ऊर्जा गड्डियां, ते खेतीबाड़ी जनेह् मुक्ख क्षेत्रें दे आसपास भयंकर मुठभेड़ शुरू कीतियां न। 2 अप्रैल 2025 गी अमरीकी सरकार नै ऐलान कीता हा जे ओह् अमरीका च निर्यात कीते जाने आह्ले चीनी माल उप्पर "पारस्परिक टैरिफ" लाग, जिसदे कन्नै कर दर 34% होग। 2018 थमां 20 प्रतिशत टैरिफ कन्नै रलियै व्यापक कर दर 54 प्रतिशत तगर पुज्जी गेई ऐ। चीन होर मता बेहतर नेईं ऐ। 4 अप्रैल गी चीन नै तौले गै "34% थमां 34%" पारस्परिक टैरिफ नीति लागू कीती ही, जिस च अमरीका थमां औने आह्ले सब्बनें आयातित माल उप्पर 34% टैरिफ लाया गेआ हा, जिंदे च खेतीबाड़ी उत्पाद, ऊर्जा, आटोमोबाइल ते होरनें क्षेत्रें शामल न। इसदे कन्नै गै चीन नै 16 अमरीकी संस्थाएं गी निर्यात नियंत्रण सूची च शामल कीता ऐ, जिंदे च उंदे कोल दोहरी इस्तेमाल आह् ली चीजें दे निर्यात पर रोक लायी गेई ऐ; ते 11 कंपनियें गी अविश्वसनीय इकाई दी सूची च शामल कीता गेआ, जिसदे चलदे चीन कन्नै आयात ते निर्यात गतिविधियें च शामल होने पर रोक लायी गेई। इसदे अलावा चीन नै चीन गी खेतीबाड़ी उत्पादें लेई 6 अमरीकी कम्पनियें दी निर्यात योग्यता गी रोक दित्ता ऐ, ते मध्यम ते भारी दुर्लभ धरती सरबंधी चीजें उप्पर निर्यात नियंत्रण लागू कीता ऐ।

चीन-अमेरिका व्यापार युद्ध दे ताजा दौर थमां अस दिक्खी सकने आं जे चीन दे जवाबी उपाय होर बी मजबूत ते मजबूत होआ करदे न। तो, चीन-अमेरिका आर्थिक युद्ध अंत च कुन जीतेगा? 2018 थमां चीन-अमेरिका आर्थिक प्रतिस्पर्धा दी समीक्षा करियै कोई नतीजा कड्ढना कोई मुश्कल नेईं ऐ।

व्यापार युद्ध दा अमरीका उप्पर किन्ना असर पौंदा ऐ?

2018 च ट्रंप प्रशासन, उसलै दे अमरीकी राष्ट्रपति ने चीन दे खलाफ व्यापारिक लड़ाई शुरू कीती ही, जेह्ड़ी बाइडेन प्रशासन दौरान होर बी सख्त होई गेई। लेकिन सात साल बाद अमेरिका न सिर्फ अपणे उम्मीद दे लक्ष्य हासिल करण विच नाकाम रेहा, बल्कि भारी नुकसान, परेशानियां, अते अपणे नंगे नितंब वी उजागर थी गिन। अमरीकी व्यापार युद्ध ने चीन गी सीमित नुकसान पजाया ऐ, पर अमरीका गी अपने आपै च नुकसान अमरीकी लोकें दी उम्मीदें कोला बी मता ऐ, जेह्ड़ा खास तौर उप्पर निम्नलिखित पैह्लुएं च प्रकट होंदा ऐ।

पैह्ला, अमरीकी राजनेताएं गी बेमिसाल मनोवैज्ञानिक झटका लगेआ ऐ। पूरे व्यापार युद्ध दे दौरान चीन दे विदेशी व्यापार च कुल मिलाइयै सुधार आया ऐ, ते एह् आखेआ जाई सकदा ऐ जे जिन्ना युद्ध होग, उन्ना गै मजबूत होंदा ऐ। निर्यात उप्पर व्यापार युद्ध दे शुरूआती असर गी छोड़िये चीन दी विदेश व्यापार स्थिरीकरण नीति नै मते घट्ट समें च भूमिका निभाई ऐ। आरसीईपी, बेल्ट ते रोड इनिशिएटिव, ते ब्रिक्स दे मुल्खें जनेह् प्लेटफार्में ते तंत्रें कन्नै सहयोग ते आदान-प्रदान गी मजबूत करियै चीन नै अमरीका कन्नै सिकुड़दे बपार च खाई गी तौले गै पूरा करी लैता ऐ, ते सारे रस्ते अग्गें बधदा जा करदा ऐ, जिसदे कन्नै विदेशी व्यापार च ब’रे दर ब’रे बधदा जा करदा ऐ। सरकारी आंकड़ें मुजब, चीन दा निर्यात 2024 च 25 खरब युआन होई जाग, ते उंदा व्यापार सरप्लस 1 खरब अमरीकी डालर थमां बी मता होई जाग, जेह्ड़ा चीन दे निर्यात च न सिर्फ सारें शा बड्डा ऐ, सगुआं दुनिया दे व्यापार च बी सारें शा बड्डा ऐ। इस व्यापार युद्ध च इक पास्सै अमरीकी चीन दे विदेशी व्यापार हिस्सेदारी च अपनी स्थिति च तेजी कन्नै गिरावट दिक्खदे न। दूजी ओऱख, चीन दा विदेशी व्यापार च तेजी आवै करदा ऐ, एह् दिक्खदे होई अमरीकी राजनेता उलझन च पेदे न, ते उनेंगी जेह्ड़ी मनोवैज्ञानिक चिंता ते झटका लगी ऐ, ओह् बेमिसाल ऐ।

दूजी गल्ल, अमेरिका विच महंगाई दर कूं खिंच डित्ता ग्या हे अते ऐझे कम कूं घटावण मुश्किल हे, जैंदे नाल अमरीकी लोगें कूं बहुं नुकसान प्या हे। ट्रंप ते उंदे उत्तराधिकारी बाइडेन आस्सेआ चीन खलाफ शुरू कीती गेदी व्यापार युद्ध अमरीका च औद्योगिक प्रतिस्थापन दी कमी दे संदर्भ च शुरू कीती गेई ही। हालांकि अमरीका नै चीनी उत्पादें गी बदलने लेई मैक्सिको, भारत, वियतनाम ते होरनें मुल्खें दे उत्पादन ते निर्माण दा मता समर्थन कीता ऐ, पर इनें मुल्खें च निर्माण उद्योग दे मुक्ख घटक चीन दी औद्योगिक श्रृंखला दी आपूर्ति उप्पर मता निर्भर न। दरअसल, भारत, वियतनाम ते मैक्सिको च आयात प्रतिस्थापन दी अमरीका दी उम्मीद च गंभीरता कन्नै गलत गणना कीती गेई ऐ। चीन दी औद्योगिक श्रृंखला पर अमरीका आस्सेआ शुरू कीती गेदी व्यापार युद्ध दा कोई खास असर नेईं पेआ ऐ। उल्टा, चीनी आयात उप्पर अमरीका आस्सेआ सीधे ते अप्रत्यक्ष तौर उप्पर लाए गेदे टैरिफ मूल रूप च अमरीकी उपभोक्ताएं गी बी सौंपे जंदे न, ते एह् अमरीका च मती महंगाई दे मुक्ख कारणें च शामल होई गे न। ट्रम्प प्रशासन ने चीन दे खिलाफ व्यापार युद्ध शुरू कीता ऐ, खासकरियै कोविड-19 महामारी दे प्रकोप दे बाद थमां अमरीका दी महंगाई दर च लगातार बद्धोबद्ध होआ करदा ऐ, ते हर चीज होर बी महंगी होई गेई ऐ। हालांकि अमरीकी सरकार नै उच्ची ब्याज दरें जनेह् चरम रोकथाम दे उपाय कीते न, पर महंगाई दर कदें बी नियंत्रण दे लक्ष्य तगर नेईं पुज्जी सकेआ ऐ। अमरीकी लोक कड़वी शिकायत कर रहे हन, ते अमरीकी सरकार दे खिलाफ कई तरह दे इल्जाम ते गाली-गलौज दा अंत नहीं है। इस नतीजे दी उम्मीद अमेरिकी सरकार गी नेईं ही।

व्यापार युद्ध 3.png

तीसरी गल्ल, अमरीकी औद्योगिक श्रृंखला दी कमजोरी उजागर होई गेई ऐ, ते निर्माण उद्योग दी खामियां होर बी कमजोर होई गेइयां न। अमेरिकी सरकार दा व्यापार युद्ध शुरू करने दा इक मकसद हा जे मैन्युफैक्चरिंग गी वापस अमरीका च आकर्शित करना ते अमरीकी मैन्युफैक्चरिंग उद्योग गी फिरी मजबूत बनाना। हालांकि, उल्टा ही होया। अमरीका दे व्यापार युद्ध शुरू करने दे तकरीबन 7एं ब’रें दे नतीजें थमां अंदाजा लांदे होई न सिर्फ निर्माण उद्योग अमरीका च वापस नेईं आया ऐ, सगुआं अमरीका दी मूल औद्योगिक श्रृंखला बी बाधित होई गेई ऐ। मूल रूप च अमरीकी कम्पनियें आसेआ बनाई गेदी कुशल वैश्विक औद्योगिक श्रृंखला विभाजन प्रणाली गी बाधित करी दित्ता गेआ ऐ। वैकल्पिक आपूर्तिकर्ताएं गी ढूँढने च समां लगदा ऐ ते मूल आपूर्ति श्रृंखला दी गुणवत्ता ते लागत प्रभावशीलता हासल नेईं करी सकदा ऐ। एह्दे अलावा व्यापार युद्ध कन्नै पैदा होई दी अनिश्चितता ने मते सारे अमरीकी कम्पनियें गी बी निवेश ते विस्तार जनेह् फैसले लैने च संकोच कीता ऐ, जिसदे कारण औद्योगिक श्रृंखला दे लम्मी अवधि आह्ले स्थिर विकास पर असर पेआ ऐ। मसलन, कई अमरीकी कंपनियां कच्चे माल, पार्ट्स बगैरा लेई चीन थमां आयात उप्पर मता भरोसा करदियां न।इलेक्ट्रानिक्स उद्योग गी मिसाल दे तौर उप्पर लैओ। चीन मते सारे इलेक्ट्रानिक घटकें दा मुक्ख उत्पादक ऐ। व्यापार युद्ध दे चलदे सरबंधत अमरीकी कम्पनियें गी स्थिर आपूर्ति हासल करना मुश्कल होई जंदा ऐ, जिसदे कन्नै लागत च बाद्दा होंदा ऐ ते उत्पादन दी प्रगति च बाधा होंदी ऐ। मसलन, एप्पल गी घटक आपूर्ति दी कमी दा सामना करना पवा करदा ऐ। व्यापार युद्ध ने अमरीका च घरेलू निर्माण कम्पनियें दे आयात च बाधा पाई ऐ, जिसदे चलदे व्यापार युद्ध दे संदर्भ च अमरीकी निर्माण उद्योग दे खोखले होने गी होर बी उजागर कीता गेआ ऐ।

चौथा, चीन कन्नै गल्लबात च अमरीका ने अपनी सारी सौदेबाजी दी चिप्स खोई दित्ती ऐ ते ओह् तेजी कन्नै निष्क्रिय होई गेआ ऐ। 2001 च चीन दे डब्ल्यूटीओ च शामल होने दे बाद थमां अमरीका नै चीन-अमेरिका दे व्यापार च तथाकथित असंतुलन दा इस्तेमाल चीन खलाफ प्रतिबंधें गी लाने लेई अक्सर कीता ऐ, जिसदे चलदे चीन गी मते सारे क्षेत्रें च समझौता करने ते रियायतें देने लेई मजबूर कीता गेआ ऐ, जिआं आरएमबी दी सराहना दी मंग करना ते इत्थूं तगर जे चीन गी आक्खेआ जे ओह् अमरीका गी माली संकट थमां छुटकारा पाने च मदद करै। पर, पिछले समें च अमरीका दी प्रतिबंध ज़ोरदार पर बेअसर ही, ते असल प्रतिबंध सीमित ही, ते चीन थमां अमरीका गी फायदा बड़ा गै मता हा। पर, 2018 च ट्रंप प्रशासन नै अमरीकी सरकार दा अंजीर दा पत्ता पूरी चाल्ली फाड़ी दित्ता हा ते चीन खलाफ बेमिसाल चरम व्यापारिक दबाव दे उपाय कीते हे, जिंदे च व्यापार दे राएं चीन दे उद्योग दे विकास उप्पर रोक लाने दी कोशश कीती गेई ही। व्यापार युद्ध दे बाद ट्रंप प्रशासन ते उंदे उत्तराधिकारी बाइडेन प्रशासन ने चीन दे खिलाफ बी तकनीकी युद्ध ते माली लड़ाई शुरू कीती, ते दुनिया भरै च चीनी तकनीक कम्पनियें दा पीछा कीता ते उनेंगी रोकेआ। अज्ज तगर चीन दे खलाफ अमरीका आस्सेआ अपनाई गेदी कंटेनमेंट रणनीति गी बेईमान आक्खेआ जाई सकदा ऐ, ते ट्रम्प कार्ड बी खेड्ढे गेदे न। कोई सौदेबाजी दा चिप नेईं बची। अंत च चीन दे खलाफ इकमात्र हमले ते नुकसान दा उपाय जेहड़े अमरीका करी सकदा ऐ ओ ऐ जनमत दा धब्बा ते दानवीकरण, पर एह् बी चीन दी वीजा मुक्त नीति कन्नै इक-इक करियै सुलझाया जंदा ऐ। हुण सात साल तों वी वद्ध व्यापार युद्धां, तकनीकी युद्धां, वित्तीय युद्धां, अते जनमत दी लड़ाई दे बाद अमेरिकी सरकार कूं अचानक पता लग ग्ये कि चीन दा सामना करण वेले ओ सक्रिय होवण तों निष्क्रिय होवण विच आ गई हे।

टेक्नोलॉजी दी लड़ाई दा अमरीका उप्पर किन्ना असर पौंदा ऐ?

2018 च अमरीकी सरकार नै चीन खलाफ व्यापार युद्ध शुरू करने दे बाद फौरन तकनीकी युद्ध शुरू करी दित्ता ते अपने सहयोगियें कन्नै मिलियै दुनिया भरै च चीनी टेक्नोलॉजी कम्पनियें गी रोकेआ। चीन दे खलाफ अमरीका आस्सेआ शुरू कीती गेदी तकनीकी लड़ाई छह सालें थमां मती समें थमां चलदी ऐ, ते एह् लगातार बधदी जा करदी ऐ, पर चीन दे तकनीकी विकास दी रफ्तार नेईं रुकी गेई ऐ, पर तेजी कन्नै तेज़ी कन्नै होआ करदी ऐ। उल्टा, अमरीका दी अपनी तकनीक दे विकास पर बड़ा असर पेआ ऐ।

पैह्ला, अमरीका दा तकनीकी फायदा कमजोर होई गेआ ऐ। चीन खलाफ अमरीका आस्सेआ कीते गेदे नाकाबंदी दे उपायें दे चलदे दौंऊ मुल्ख विज्ञान ते तकनीक च गल्लबात नेंई करी सकदे। इक पास्सै इसनें चीनी सरकार ते उद्यमें दी नवाचार ते उद्यमिता दी क्षमता गी प्रोत्साहित कीता ऐ, ते चीन दे तकनीकी नवाचार च हर पैह्लुएं च मती सफलता हासल कीती ऐ। दूई बक्खी चीन दी तेजी कन्नै तकनीकी तरक्की दे मद्देनजर अमरीका घाटे च ऐ। 20 साल पैह्लें चीन थमां अमरीका गी लगभग सारे तकनीकी फायदे हे, पर अज्ज चीन ने तकनीकी नवाचार दे मते सारे क्षेत्रें च तेजी कन्नै पकड़ हासल कीता ऐ ते इत्थूं तगर जे अमरीका गी बी पार करी लैता ऐ। अज्ज कुझ उच्च अंत छिटपुट क्षेत्रें गी छोड़िये अमरीका अजें बी अपने फायदें गी बरकरार रखदा ऐ, ते बाकी लगभग सारे पहलू चीनी तकनीक कन्नै जुड़े दे न। न सिर्फ अमरीका हाई स्पीड रेल, जहाज निर्माण, बिजली, ते नमीं ऊर्जा आह् ली गड्डियें जनेह् क्षेत्रें च चीन कन्नै तुलना नेईं करी सकदा ऐ, सगुआं एयरोस्पेस क्षेत्र बी, जेह्ड़ा दुनिया च अमरीका दा सबनें शा गर्व आह्ला ऐ, चीन ने बी पछाड़ी दित्ता ऐ। चिप दे क्षेत्र च जित्थें अमरीका हमेशा अग्गें रेहा ऐ, सिवाय किश उच्च अंत चिप्स दे जिंदे च अजें बी फायदा ऐ, होरनें मझाटले ते निम्न अंत चिप उद्योगें ते बजारें गी चीन दे लगभग नियंत्रण च ऐ। इत्थूं तगर जे दशकें थमां रोबोट कुत्तें गी विकसित करने आह्ली बोस्टन डायनामिक्स गी बी चीन दी युशु टेक्नोलॉजी ने तुरत पछाड़ी दित्ता ऐ। चीन ते अमरीका आर्टिफिशियल इंटेलिजेंस दे क्षेत्र च रस्साकशी च जुटे दे न, पर डीपसीक दे उभरने कन्नै हालात इस दिशा च विकसित होआ करदे न जेह्ड़ी चीन आस्तै मती अनुकूल ऐ।

दूआ, अमरीका च वैज्ञानिक ते तकनीकी प्रतिभाएं दा नुकसान तेज़ी कन्नै साफ होआ करदा ऐ। जिवें अस्सां सारे जाणदे हां कि अमेरिका दी समृद्धि दा कारण हे कि पिछले 100 साल विच अमेरिका प्रतिभाएं दा वैश्विक पिघलण वाला घड़ा बण चुक्या हे। दुनिया भर दे प्रतिभाएं ने अमरीका च प्रवास कीता ऐ ते अमरीकी विज्ञान ते तकनीक दे विकास च बड़ा योगदान दित्ता ऐ। इनें चा चीनी विद्यार्थिएं, चीनी-अमेरिकी वैज्ञानिकें, ते चीनी-अमेरिकी तकनीकी शोधकर्ताएं सारें शा बेहतरीन प्रदर्शन कीता ऐ ते अमरीकी विज्ञान ते तकनीकी सेना दे अग्रणी न। पर, पिछले किश सालें च अमरीका च राजनीतिक अंदरूनी लड़ाई बधी गेई ऐ, समाज च बड़ा गै टुट्टी-फुट्टी होई गेआ ऐ, ते नस्लीय टकराव होर बी तेज होई गे न। खास तौर उप्पर चीनी पृष्ठभूमि दे लोकें कन्नै चीनी विद्यार्थी, चीनी ते चीनी-अमेरिकी शोधकर्ताएं कन्नै अमरीका च भेदभाव बधदा जा करदा ऐ। इत्थूं तगर जे चीन ते अमरीका दे बश्कार वैज्ञानिक ते तकनीकी आदान-प्रदान दे चैनलें गी कटने लेई अमरीकी राजनेताएं न सिर्फ चीन च अमरीकी तकनीक दे निर्यात पर रोक लायी ऐ, सगुआं चीन ते अमरीका बश्कार प्रतिभाएं दे आदान-प्रदान पर बी रोक लायी ऐ। अमरीकी सरकार नै चीनी पृष्ठभूमि आह्ले चीनी विद्यार्थिएं, चीनी ते चीनी-अमेरिकी वैज्ञानिकें ते इंजीनियरें गी बी खास तौर उप्पर दबाया ते सताया ऐ, जिंदे कन्नै न सिर्फ उंदे प्रमोशन चैनलें गी रोकेआ गेआ ऐ ते उनेंगी अमरीकी सरकार ते उद्यमें च महत्वपूर्ण पदें पर रौह्ने पर रोक लायी गेई ऐ, सगुआं अमरीका च उंदी पढ़ाई ते रोजगार दे दायरे गी बी सीमित करी दित्ता ऐ। किश साइंस ते इंजीनियरिंग मेजर चीनी पृष्ठभूमि दे विद्यार्थियें गी पढ़ाई करने थमां स्पश्ट रूप कन्नै रोक लांदे न, ते मते सारे महत्वपूर्ण वैज्ञानिक शोध ते तकनीकी पदें ते संस्थान चीनी विद्यार्थियें ते चीनी ते चीनी-अमेरिकन आस्तै खुल्ले नेईं न। चीनी विद्यार्थी ते चीनी ते चीनी-अमेरिकी अमरीका च अपनी पढ़ाई, कम्म ते जीवन च तेजी कन्नै परेशान न। पिछले किश सालें च मते शा मते चीनी विद्यार्थियें ते चीनी ते चीनी-अमेरिकी वैज्ञानिकें ते तकनीकी कर्मीएं अमरीका गी छोड़ियै दुनिया दे सारे हिस्सें च जाने दा फैसला कीता ऐ। इनें चा किश वैज्ञानिकें अपनी मातृभूमि दी सेवा करने लेई चीन वापस जाने दा फैसला कीता ऐ। मसाल आस्तै, शंघाई एडवांस्ड माइक्रो-सेमीकंडक्टर उपकरण कंपनी लिमिटेड दे चेयरमैन ते अध्यक्ष प्रोफेसर यिन ज़ियाओ, जेह्ड़े 2004 च चीन च वापस आए हे, उनें इक बारी आखेआ हा जे पिछले 40एं ब’रें च, अमरीका नै घट्टोघट्ट 10 किस्म दे अंतर्राश्ट्रीय उन्नत अर्धचालक उपकरण तैयार कीते न, जिंदे चा 70% थमां 80% चीनी विद्यार्थियें आसेआ विकसित कीते गेदे न, ते 80% गी... इनें प्रतिभाएं च 90% चीन वापस आई गेदे न ते बक्ख-बक्ख क्षेत्रें च अहम भूमिका निभाई ऐ। पूरे तेंदुआ दी झलक, चेयरमैन यिन ज़ियाओ ने उद्धृत मिसाल सिर्फ अमेरिका च प्रतिभा दे नुकसान दी स्थिति गी दर्शांदा ऐ। अमरीका दी स्टैनफोर्ड यूनिवर्सिटी दे आंकड़ें मुजब, 2010 थमां 2021 दे बष्कार अमरीका गी छोड़ने आह्ले चीनी वैज्ञानिकें दी गिनतरी 900 थमां 2621 होई गेई ऐ।अमेरिकी मीडिया दे इक सर्वेक्षण च दस्सेआ गेआ ऐ जे 1300 शा मते चीनी वैज्ञानिकें च 61% अजें बी अमरीका गी छोड़ना चांह्दे न। आंकड़ें मुजब, हालांकि अमरीका च अजें बी दुनिया दे शीर्ष वैज्ञानिकें दी गिनतरी सारें शा मती ऐ, पर इसदी गिनतरी बद थमां बदतर होआ करदी ऐ, ते चीन दे स्वामित्व आह्ले दुनिया दे शीर्ष वैज्ञानिकें दी गिनतरी अमरीका दे बराबर होई जा करदी ऐ।

व्यापार युद्ध 4.png

तीसरी गल्ल, अमरीकी टेक्नोलॉजी उद्योग गी अमरीकी सरकार दी बड़ी मती बाधा ऐ। चीन दे खलाफ तकनीकी लड़ाई शुरू करने थमां पैह्ले चीन ते अमरीका दे बश्कार चिप दे क्षेत्र च श्रम बंड बड़ा साफ हा, यानी चिप उत्पादें गी डिजाइन करने ते बनाने दी जिम्मेदारी अमरीका दा हा, ते चीन ने अमरीकी चिप उद्योग आस्तै दुनिया दा सबनें शा बड्डा उपभोक्ता बाजार उपलब्ध करोआया हा। पर, चीन दे खलाफ अमरीका आस्सेआ शुरू कीती गेदी तकनीकी लड़ाई ने इस पैटर्न गी तोड़ी दित्ता। चीन दे चिप उद्योग दे विकास उप्पर रोक लाने लेई अमरीका नै उच्ची दीवारें आहला इक छोटा आंगन बनाने ते चीन च उच्ची श्रेणी दे चिप्स दे निर्यात उप्पर रोक लाने जनेह् उपायें गी अपनाया। इस कदम कन्नै चीन गी न सिर्फ मेहनत करने, आत्मनिर्भर होने, ते चिप दे क्षेत्र च आत्मनिर्भर होने पर मजबूर होना पेआ, सगुआं चीन दे बड्डे उपभोक्ता बाजार गी अमरीकी चिप उद्योग थमां बी पूरी चाल्ली बक्ख करी दित्ता, जिसदे चलदे अमरीकी चिप कम्पनियें गी चीन दे उपभोक्ता बाजार पर आह भरने दे अलावा होर किश नेईं थ्होआ। भले ही अमरीकी चिप कंपनियें दे कोल चीन दी तकनीक कोला अग्गें बधदे उन्नत चिप्स होन, पर चीनी बाजार च पर्याप्त ग्राहकें दी कमी दे कारण अमरीका दे तथाकथित उन्नत चिप्स ने अपनी मुनाफे च कमी आई ऐ ते ओ सिर्फ सजावट गै बनी सकदे न। जदूं थमां अमरीका नै चीन दे खलाफ तकनीकी लड़ाई शुरू कीती ऐ, चीन दे तकनीकी उद्योग गी, जिसदा प्रतिनिधित्व चिप उद्योग करदा ऐ, गी न सिर्फ कोई भारी झटका नेईं लग्गा ऐ, सगुआं एह् होर बी मजबूत ते मजबूत होई गेआ ऐ। चीन दे मध्यम, उच्च ते निम्न समेत हर स्तर उप्पर स्व-उत्पादित चिप्स नै न सिर्फ घरेलू बजार दी मंग गी मता पूरा कीता ऐ, सगुआं सालाना निर्यात च बी मता बाद्दा दिक्खेआ गेआ ऐ। 2024 च चीन दा चिप निर्यात इक खरब युआन कोला बी मता होई गेआ हा, जिसदे कन्नै दुनिया हैरान होई गेई। उल्टा, चिप उद्योग ते अमरीका च चिप निर्माताएं दे इक नंबर दे मुनाफे च मती गिरावट आई ऐ, भारी नुकसान बी होआ ऐ, ते विकास दी गति दी कमी ऐ। आंकड़े दस्सदे न जे अमरीका दी इक मशहूर चिप कंपनी इंटेल दी 2023 च सालाना आमदनी 54.228 अरब अमरीकी डालर ही, जेह्ड़ी साल दर साल 14.00% दी कमी ऐ, ते शुद्ध मुनाफा 1.689 अरब अमरीकी डालर ऐ, जेह्ड़ी साल दर साल 78.92% दी कमी ऐ। 2024 दी दूई तिमाही च इंटेल दी आमदनी 12.833 अरब अमरीकी डालर ही, जेह्ड़ी ब’रे दर ब’रे 0.90% दी कमी ऐ; इसदा शुद्ध घाटा 1.610 अरब अमरीकी डालर हा, जेह्ड़ा 2023 दी इस्सै अवधि च 1.5 अरब अमरीकी डालर दे मुनाफे दे मता विपरीत हा।2024 दी त्रीय तिमाही च इंटेल दी आमदनी 13.284 अरब अमरीकी डालर ही, जेह्ड़ी ब’रे दर ब’रे 6.17% दी कमी ऐ; इसदा शुद्ध घाटा 16.639 अरब अमरीकी डालर हा, जेह्ड़ा ब’रे दर ब’रे 5702.36% दी कमी ऐ। इक होर मिसाल दे तौर उप्पर, अमरीका च इक होर चिप निर्माता क्वालकॉम ने मूल रूप कन्नै 2023 दे शुरू च चीनी बजार गी नुकसान पजाया हा, कीजे अमरीका दे चिप निर्यात प्रतिबंधें दे विस्तार दे कारण चीन अपनी 60% शा मती आमदनी दा स्रोत ऐ। 2023 दी दूई तिमाही च क्वालकॉम दा शुद्ध मुनाफे च ब’रे दर ब’रे 52 प्रतिशत दी गिरावट आई ऐ जेह्दे कन्नै हाल दे ब’रें च ऐतिहासिक निचला स्तर दा दर्जा दर्ज कीता गेआ ऐ। इंटेल ते क्वालकॉम बी इस चाल्ली न, ते एनवीडिया ते एएमडी बी इसदे अपवाद नेईं न। एह् इसलै पूरे अमरीकी चिप उद्योग दा इक सूक्ष्म जगत न। अमरीकी सरकार आस्सेआ शुरू कीती गेदी तकनीकी लड़ाई नै उनेंगी चीनी बजार थमां नुकसान पजाया ऐ, जिसदे चलदे उंदे मुनाफे दा स्रोत ते होर विकास दी प्रेरणा बी खत्म होई गेई ऐ। चीन दे खलाफ अमरीका आस्सेआ शुरू कीती गेदी तकनीकी लड़ाई च चीन गी सीमित नुकसान पुज्जेआ ऐ, पर अमरीकी टेक्नोलॉजी कम्पनियें गी होने आहला आघात नंगी अक्खीं कन्नै दिक्खेआ जंदा ऐ।

वित्तीय युद्ध दा अमरीका उप्पर किन्ना असर पौंदा ऐ?

चीन दे खलाफ अमरीका दी कंटेनमेंट रणनीति च माली लड़ाई शुरू करना हमले दा इक बड़ा गै भयानक हथियार ऐ। अमरीका दा इरादा ऐ जे चीन दे खलाफ माली लड़ाई शुरू कीता जा, चीनी रियल एस्टेट गी विस्फोट कीता जा, आरएमबी गी शॉर्ट कीता जा, ते चीनी शेयर बाजार गी दबाया जाई सकै, तां जे चीनी संपत्ति दी कटाई करदे होई चीन दे आर्थिक विकास उप्पर रोक लाने दा लक्ष्य हासल कीता जाई सकै।

चूंकि आरएमबी पूंजी खाते गी खोलने दी प्रक्रिया चीनी सरकार आसेआ नियंत्रित धीरे-धीरे प्रक्रिया च ऐ, ते चीनी सरकार नै इक मजबूत माली फायरवाल बनाई ऐ, इस करी चीन दा माली बजार अभेद्य आखेआ जाई सकदा ऐ। इस पृष्ठभूमि च चीन उप्पर अमरीका दे माली हमले दी असरदारता बड़ी सीमित ऐ, ते मते सारे मामलें च बी एह् उस्सै चाल्ली दे बिल्कुल उल्ट ऐ जेह्ड़ी अमरीका दी उम्मीद ही। अमरीका ने अपने पैर च गोली मारी दित्ती ऐ।

चीन च रियल एस्टेट बाजार च तेजी आह्नने दे दौरान लोकें दिक्खेआ जे अमरीका नै चीनी रियल एस्टेट कम्पनियें दे विदेशें च बांडें च अपनी होल्डिंग च बाद्दा जारी रक्खेआ ऐ, जिसदे कन्नै चीनी रियल एस्टेट कम्पनियें लेई छेद खोदने ते करजा दे जाल पैदा करने दी कोशश कीती गेई। पर, चीनी सरकार नै पैहलें गै घरेलू रियल एस्टेट बाजार दी भविष्यवाणी कीती ही ते रियल एस्टेट बाजार च उछाल दे चरम पर काउंटर-साइकिलिक रेगुलेटरी उपायें दी श्रृंखला चुक्की ही। इनें च किश बड्डी घरेलू रियल एस्टेट कम्पनियें गी करजा ते होरनें साधनें दे राएं विदेशें च अंधाधुंध विस्तार करने थमां रोकेआ गेआ हा, जिसदे कन्नै विदेशें च करजा दे जालें दे कारण चीनी रियल एस्टेट बाजार दे संभावित ढहने थमां बचाऽ कीता गेआ हा। मसलन, चीनी शेयर बाजार गी शॉर्ट करने लेई इक पास्सै अमरीका ने चीनी अवधारणा स्टॉकें पर गैर-जरूरी जांच दा इस्तेमाल कीता ते अमरीका च सूचीबद्ध चीनी कम्पनियें गी दबाने लेई प्रतिकूल रिपोर्ट जारी कीती, जिसदे कन्नै ए-शेयर बाजार गी घट्ट करी दित्ता गेआ। दूई बक्खी अमरीका नै अमरीका आस्सेआ नियंत्रित किश अंतर्राश्ट्रीय रेटिंग एजेंसियें दे राएं चीनी अर्थव्यवस्था, चीनी कम्पनियें ते शेयर बाजार उप्पर मंदी आहली झूठी नकारात्मक रिपोर्टें दी श्रृंखला जारी कीती ऐ, जेहदे च अंतर्राश्ट्रीय निवेशकें गी चीनी शेयर बाजार थमां बाहरें निकलने लेई गुमराह करने दी कोशश कीती गेई ऐ। पर, चीनी अर्थव्यवस्था दे बकाया प्रदर्शन, जेह्ड़ी दुनिया च इकमात्र ऐ, ने ए-शेयर बाजार गी शॉर्ट करने दी अमरीकी साजिश च दरार पाई दित्ती ऐ। इसदे कन्नै गै ए-शेयर बाजार बी बड़ा बड्डा ऐ ते मते सारे निवेशक बी न। इसदे अलावा अमरीका दी सिमा झाओ दे इरादे हर कोई जानदे न। इस करिए ए शेयर बाजार गी शॉर्ट करने दी अमरीका दी कोशश सफल नेईं होई। चीन दा ए-शेयर बाजार अजें बी अपनी लय ते प्रक्षेपवक्र दे मताबक व्यवस्थित ते स्वायत्त तरीके कन्नै कम्म करदा ऐ।

व्यापार युद्ध 2.png

चीन दे खलाफ माली लड़ाई शुरू करने च अमरीका दी मुक्ख इच्छा ऐ जे इक मजबूत डालर दे राएं आरएमबी एक्सचेंज रेट गी दबाया जा, तां जे चीनी फंडें गी आत्मसात कीता जाई सकै ते चीनी संपत्ति बी कट्टी सकै। अमरीका दा मन्नना ऐ जे जित्थें तगर ओह् ब्याज दरें च बाद्दा करग ते डालर दा ज्वार पैदा करग, ओह् चीन समेत सारी दुनिया थमां पूंजी गी अमरीका च प्रवाहित करी सकग। इस करी मार्च 2022 थमां शुरू होईये अमरीका नै ब्याज दरें च बाद्दा करने दा इक नमां दौर शुरू करी दित्ता ऐ। हालांकि पैहले किश ब्याज दरें च बाद्दा करने दे कारण आरएमबी दी कीमत घट्ट होई गेई, पर चीनी पूंजी दे प्रवाह उप्पर उंदा लगभग कोई असर नेईं पेआ। नतीजे च, फेडरल रिजर्व ने हिंसक ब्याज दरें च बाद्दा कीता, जिसदे कन्नै अमरीका गी दो साल तगर लगभग 6% ब्याज दर बनाई रक्खने दी अनुमति मिली, जिसदे कन्नै फेडरल रिजर्व दी ब्याज दरें च बाद्दा करने दे इतिहास च इक नमीं उच्ची स्तर पैदा होई। हालांकि इक बारी फेडरल रिजर्व दी हिंसक ब्याज दरें च बाद्दा ते मजबूत डालर दे प्रभाव च आरएमबी दे विनिमय दर च गिरावट 17% कोला बी मती होई गेई ही, पर जेह्ड़ी गल्ल अमरीका गी उम्मीद नेईं ही ओह् ऐ जे, तुलनात्मक तौर उप्पर, होरनें अंतर्राश्ट्रीय मुद्राएं दी तुलना च, आरएमबी विनिमय दर अजें बी सारें शा स्थिर नेता ऐ। खास तौर उप्पर अमरीका आस्तै जेह्ड़ी गल्ल निराशाजनक ऐ ओह् ऐ जे चीनी पूंजी न सिर्फ अमरीका च नेईं बगदी ऐ, सगुआं इसनें वैश्विक फंडें गी रोल इन करने लेई आकर्षित कीता ऐ।पिछले ब’रें च चीन उनें मुल्खें च शामल ऐ जेह्ड़े सारें शा मते विदेशी पूंजी निवेश गी आकर्शित करदे न। चीन दा बड्डा बजार, स्थिर राजनीतिक स्थिति, तेजी कन्नै विकास, बड्डी क्षमता, ते तेजी कन्नै बेहतर ते बधाए गेदे कारोबारी माहौल ने चीन गी अंतर्राश्ट्रीय पूंजी आस्तै मता आकर्षक बनाई दित्ता ऐ। इस पृष्ठभूमि च चीन ने न सिर्फ ब्याज दरें च बाद्दा करने च अमरीका दा पीछा नेईं कीता, सगुआं ब्याज दरें च कटौती बी अमरीका दी उल्टी दिशा च कीती। चीन दे आर्थिक चक्र, चीन दी मौद्रिक नीति, ते चीन दी पूंजी प्रवाह उप्पर अमरीका दी ब्याज दरें च बड्डी बद्धोबद्धी ते मजबूत डालर नीतियें दा कोई असर नेईं पेआ ऐ।

अज्ज मजबूत डॉलर टिकाऊ नेईं रेहा। 2024 च अमरीका नै अनिच्छा कन्नै ब्याज दरें च कमी आह्नने दा कदम चुक्केआ ऐ, जिसदे चलदे अमरीका गी दुविधा च पाया गेआ ऐ। जेकर अमरीका ब्याज दरें च कटौती करना बंद करी दिंदा ऐ ते उच्च ब्याज दरें गी बरकरार रक्खदा ऐ तां ब्याज दरें दा भारी बोझ अमरीकी कम्पनियें ते अमरीकी सरकार गी सहन करना मुश्कल करी देग। अमेरिकी सरकार गी मिसाल दे तौर उप्पर लैओ। मौजूदा अमरीकी सरकार दा करजा 35 खरब अमरीकी डालर दा ऐ। मौजूदा ब्याज दर दे स्तर उप्पर अमरीकी सरकार गी हर ब’रे कर्ज ब्याज उप्पर 2 खरब अमरीकी डालर तगर खर्च करना होग, पर अमरीकी सरकार दी सालाना राजकोषीय आमदनी सिर्फ 4 खरब अमरीकी डालर ऐ। ब्याज दा बड्डा खर्च पैह्लें गै अमरीकी सरकार ते अमरीकी कम्पनियें आस्तै इक असहनीय बोझ ऐ, इस करी ब्याज दरें च कटौती करना फेडरल रिजर्व दा इक लाचार कदम होग। पर, जेकर फेड ब्याज दरें च कटौती जारी रक्खग तां मजबूत डालर अपनी स्थिति खोई लैग, ते अंतर्राश्ट्रीय पूंजी बड़ी मती गिनतरी च अमरीका थमां बाहर निकली जाग, जिसदे कारण अमरीकी अर्थव्यवस्था च खून बहग। इक बारी डालर दा बुलबुला फटने दे बाद शायद डॉलर दी वर्चस्व कदें बी ठीक नेईं होई सकदी, ते डालर दा ज्वार पैदा करियै दुनिया गी फसल कट्टने दी अमरीका दी कोशश गी पूरा करना मुश्कल होई जाग।

आक्खेआ जाई सकदा ऐ जे चीन दे खलाफ अमरीका आस्सेआ शुरू कीती गेदी माली लड़ाई दा अमरीका उप्पर बड़ा मता ते दूरगामी नकारात्मक असर पौंदा ऐ, ते अमरीका उप्पर इसदा नकारात्मक असर अमरीका दी अर्थव्यवस्था च गिरावट दे कन्नै-कन्नै होर बी साफ होई जाग।