США-н Китай ваштареш экономический сар лектышыже могай лийын?
(Гонконг журнал медиа-ассоциацийын вице-председательже Ян Аншенын «Ориентал Финанс» журналын официальный счётшо гыч угыч савыкталтын.)
2025 ий гыч китай-американ торгайыме сар эшеат кумдаҥын, тариф, технологий да промышленный шинчыр-влак аланыште модмаш шуко шӧрынан вашпижмаш тенденцийым ончыктен. Кок могыр полупроводник, у энергийым кучылтмо машина да ял озанлык гай тӱҥ областьлаште шыде вашпижмашым тӱҥалыныт. 2025 ий 2 апрельыште США-н правительствыже США-ш колтымо китай сатум 34% налог ставкылан «ваш-ваш тариф» нерген увертарен. 2018 ий гыч 20% тариф дене пырля комплексный налог ставке 54% марте шуын. Китай утларак сай огыл. апрельыште Китай вашке «34% гыч 34% марте» ваш-ваш тариф политикым пуртен, США гыч толшо чыла импорт сатум, ял озанлык продукцийым, энергетикым, автомобильым да моло аланыште 34% тарифым шынден. Тиде жапыште Китай экспорт контроль спискыш 16 США-се субъект-влакым пуртен, нунылан кок пачаш кучылтмо арверым экспортироватлаш чарен; да ӱшанле огыл субъект-влакын спискышкышт 11 компанийым пуртен, нунылан Китай дене импорт да экспорт пашам ышташ чарен. Тылеч посна, Китай 6 американ компанийын ял озанлык продукцийым Китайыш экспортироватлыме квалификацийжым чарен, да кокла да неле шергакан мланде дене кылдалтше сатум экспортироватлыме контрольым илышыш пуртен.
Пытартыш тур гыч китай-американ торгайыме сар, ме ужына, молан манаш гын, китай ваштареш мер утларак да утларак пеҥгыдемеш. Тыгеже, мучашыште китай-американ экономический сарыште кӧ сеҥа? 2018 ий гыч китай-американ экономический конкуренцийым ончен лекмеке, иктешлымашым ышташ неле огыл.
Торгайыме сар США-лан мыняр эҥгекым ышта?
2018 ийыште Трампын администрацийже, тунам США-н президентше, Китай ваштареш торгайыме сар тӱҥалын, тудо Байденын администрацийже годым эшеат чотрак лийын. Туге гынат, шым ий эртымеке, США шке вучымо цельышкыже шуын огыл веле огыл, кугу йомдарымашым, нелылыкым чытен, ялан задницажым почын. США-се торгайыме сар Китайлан шагал эҥгекым ыштен, но США-лан шкеже американ-влакын вучымо деч ятырлан кугурак лийын, тидыже тыгай аспектлаште раш палдырна.
Икымше, американ политик-влак ончычсо деч посна психологический ударым чытеныт. Торгайыме сар жапыште Китайын йот элысе торгайыме пашаже чумыр саемын, манаш лиеш, сар мыняр шукырак, тунар виян. Торгайыме сар экспортлан тӱҥалтыш влияний деч посна, китайын йот элысе торгайыме стабилизаций политикыже пеш кӱчык жапыште рольым модын. RCEP, «Пояс да корно» инициативе, БРИКС эл-влак гай платформо ден механизм-влак дене сотрудничество да вашталтышым пеҥгыдемдыме дене Китай США дене торгайыме иземме шотышто ойыртемым писын ыштен, да чыла корнышто ончыко каен, йот элысе торгайыме ий гыч ийыш кушкын толеш. Официальный данный-влак ончыктат, молан манаш гын, китай экспорт 25 триллион юань 2024 ийыште, а тудын торгайыме профицитше 1 триллион долларым американ долларым эрта, тиде китай экспортышто гына огыл, но тӱнямбал торгайыме эн кугу. Тиде торгайыме сарыште, ик могырым, американ-влак Китайын йот элысе торгайыме ужашыштыже шке позицийыштым писын иземмым ужыт. Вес могырым, Китайын йот элысе торгайыме пашаже вияҥмым ужын, американ политик-влак ӧрыт, а нунын психологический тургыжланымашышт да уда койышышт ончычсо семынак лийын огыл.
Кокымшо, США-ште инфляций кӱкшытыш нӧлталтше да тудым волташ неле, тидыже американ калыклан кугу эҥгекым конден. Трамп ден тудын преемникше Байденын Китай ваштареш тӱҥалме торгайыме сарышт США-ште промышленный алмаштышыже уке улмо годым тӱҥалын. США китай продукцийым алмашташ манын, Мексикысе, Индийысе, Вьетнамысе да моло эллаште производствым да производствым пеҥгыдын поддержатлен гынат, нине эллаште производствын тӱҥ ужашыже-влак Китайын промышленный шинчыржын поставщикше деч чот шогат. Чынжымак, США-н Индийыште, Вьетнамыште да Мексикыште импортым алмаштыме ӱшанже моткоч йоҥылыш шотлен. США-н тӱҥалме торгайыме сарже Китайын промышленный цепочкыжлан кугу эҥгекым ыштен огыл. Ваштарешыже, США-н китай импортлан тура да косвенно шындыме тарифше-влак тӱҥ шотышто американ потребитель-влаклан куснат, да США-ште кугу инфляцийын ик эн тӱҥ амалже лийыныт. Трампын администрацийже Китай ваштареш торгайыме сар тӱҥалме деч вара, поснак COVID-19 пандемий тӱҥалме деч вара, США-се инфляций кӱкшытшӧ пеҥгыдын кӱзен, чылажат шергырак лийын. США-н правительствыже кугу процентный ставке гай моткоч кугу чаракым ыштыме мер-влакым ыштен гынат, инфляций кӱкшыт нигунамат контрольный цельыш шуын огыл. Американ калык шыдын ӧпкела, США-н правительствыже ваштареш тӱрлӧ титаклымаш да вурседылмаш мучашдыме. Тиде лектышым США-н правительствыже вучен огыл.
Кумшо, США-се промышленный шинчыр лушкыдылыкым почын пуэныт, а производствын ситыдымашыже-влак эшеат лушкыдемыныт. США правительствын торгайыме сар тӱҥалме ик цельже — США-ш производствым пӧртылташ да США-н производствым угыч виян ышташ. Туге гынат, мӧҥгешла лийын. США-ште торгайыме сар тӱҥалме деч вара шым ий наре эртыме лектыш гыч ончалаш гын, США-ш производственный промышленность пӧртылын огыл веле огыл, тыгак США-н тӱҥалтыш промышленный шинчырже пудырген. Американ компаний-влакын ыштыме тӱнямбал промышленный шинчыр шеледымашын пайдале системыже пудырген. Альтернатива поставщик-влакым муаш жапым налеш да тӱҥалтыш поставщик-влакын качествыштым да роскотыштым шуктен ок керт. Тылеч посна, торгайыме сар дене кылдалтше неопределенность тыгак шуко американ компаний-влакым инвестиций да кумдаҥмаш гай пунчалым лукмо годым кокытеланен, промышленный шинчыр кужу жаплан пеҥгыде вияҥмашлан эҥгекым ыштен. Мутлан, шуко американ компаний-влак Китай гыч сырьё, ужаш да т.м. импортлан ӱшанат. Пример семын электронике промышленностьым налына. Китай — шуко электрон компонентым ыштен лукшо тӱҥ эл. Торгайыме сар американ компаний-влаклан пеҥгыде поставкым налаш неле ышта, роскотым кугемда да производствын прогрессшым локтылеш. Apple, мутлан, компонент ситыдымаш дене тӱкна. Торгайыме сар США-шке отечественный производственный компаний-влакым пурташ чаракым ыштен, тидыже торгайыме сар контекстыште США-н производственный промышленностьшын лушкыдеммыжым эшеат утларак палемден.
Нылымше, США Китай дене мутланымаште чыла торгайыме йӧнжым йомдарен да утларак да утларак пассив лийын. Китай 2001 ийыште ВТО-ш ушнымо деч вара, США чӱчкыдынак китай-американ торгайыме дисбаланс манме йӧн дене пайдаланен, Китай ваштареш санкцийым кучылташ манын, Китайым шуко областьыште компромиссым ышташ да уступкым ышташ таратен, мутлан, юаньым аклаш йодын да эше Китай деч США-лан финанс кризис деч утлаш полшаш йодын. Туге гынат, ожно США-н санкцийже-влак йӱк-йӱан дене йӱкленыт, но пайдадыме лийыныт, а чын санкций-влак шагал лийыныт, а США-н Китай деч пайдаже кугу лийын. Туге гынат, 2018 ийыште Трампын администрацийже США-н правительствыжын инжир лышташыжым тӱрыснек руалтен да Китай ваштареш беспрецедентный экстремальный торгайыме давленийым ыштен, торгайыме гоч Китайын промышленностьшым вияҥдаш тӧчен. Торгайыме сар деч вара Трампын администрацийже да тудын преемникше Байденын администрацийже тыгак Китай ваштареш технологий сар да финанс сар тӱҥалыныт, тӱня мучко китай технологий компаний-влакым поктен да кученыт. Тымарте США-н Китай ваштареш налме стратегийжым бессовестный манаш лиеш, да козырь-влакым модыныт. Торгайыме фишка кодын огыл. Мучашлан, США-н Китай ваштареш ыштыме атаке да эҥгекым ыштыме мероприятийже-влак гына улыт: калыкын шонымашыжым шыгыремдымаш да демонизаций, но нуно тыгак икте-весе деч посна Китайын визым пуымо политикыж дене решатлалтыт. Ынде, шым ий утла торгайыме сар, технологий сар, финанс сар да калык шонымаш сар деч вара, США-н правительствыже кенета пален налын: Китай дене тӱкныме годым проактивный гыч пассивыш савырнен.
Технологий сар США-лан мыняр влиянийым ышта?
2018 ийыште, США-н правительствыже Китай ваштареш торгайыме сар тӱҥалмеке, вигак технологий сар тӱҥалын да шке союзникше-влак дене пырля тӱнямбалне китай технологий компаний-влакым блокироватлаш тӱҥалын. Технологий сар тӱҥалме американ китай ваштареш шым ий утла шуйнен, да тудо эреак кугемеш, но китайын технологий вияҥме темпше чарнен огыл, а писынрак да писынрак лийын. Ваштарешыже, США-н шке технологийжым вияҥдымашке кугу эҥгекым ыштеныт.
Икымше, США-н технологий шотышто ӱлнӧ улмыжо лушкыдемын. США-н Китай ваштареш ыштыме блокадный мероприятийже-влаклан кӧра кок эл шанче да технологий шотышто мутланен огыт керт. Ик могырым, тудо китай правительствын да предприятий-влакын инноваций да предпринимательстве потенциалыштым кумылаҥден, да чыла шотыштат китайын технологий инновацийыштыже кугу сеҥымашым ыштен. Вес могырым, США Китайын писын технологий прогрессше ончылно йомдарымашыш логалын. 20 ий ончыч США-н Китай деч чыла гаяк технологий шотышто ӱлнӧ улмыжо лийын, но таче Китай технологий инновацийын шукырак аланыште США-м писын шуктен да эшеат эртен. Таче, икмыняр кӱкшӧ кӱкшытан спорадический алан деч посна, США шке сай могыржым арален кода, а моло чыла гаяк аспектше китай технологий дене кылдалтын. США тыгай областьлаште Китай дене таҥастараш ок лий веле огыл, кузе кугу писылык дене кудалыштше рельс, корабльым чоҥымо, электричестве да у энергий дене пашам ыштыше машина-влак, но эше аэрокосмический аланыште, кудыжо тӱняште США дене эн кугешна, Китай деч ончыч лектын. Чип аланыште, кушто США эре ончылно лийын, икмыняр кӱкшӧ кӱкшытан чип деч посна, кудышт эшеат ӱлнӧ улыт, моло кокла да йымалне чип промышленность ден пазарыште Китай почти контрольышто улыт. Кеч Boston Dynamics, лу ий жапыште робот-кудо-влакым ыштен лукшо, Китайысе Yushu технологий деч вигак эртен. Китай ден США искусственный интеллект аланыште кучедалыт, но DeepSeek лекме дене ситуаций Китайлан утларак да утларак келшыше могырыш вашталтеш.
Кокымшо, США-ште шанче да технологий талант-влакын йоммышт утларак да утларак раш коеш. Кузе ме чыланат палена, США-н пеледмыже тыгай факт дене кылдалтын: пытартыш 100 ийыште США талешке-влакын тӱнямбал шӧртньӧ лончыш савырнен. Тӱня мучко талант-влак США-ш илаш кусненыт да американ шанче ден технологийым вияҥдымашке кугу надырым пыштеныт. Нунын кокла гыч китай студент, китай-американ шанчызе, китай-американ технический шымлызе-влак эн сайын выступатленыт да американ шанче да технологий армийын авангардше улыт. Туге гынат, пытартыш ийлаште США-ште политический ӱчашымаш ылыжын, обществе чот шелалтын, расовый конфликт-влак утларак ылыжыныт. В частности, еҥ-влак китай фон, китай студент, китай да китай-американ шымлызе-влак, утларак да утларак дискриминаций сшаште лийын. Эшежым, Китай ден США коклаште шанче да технологий вашталтыш канал-влакым петыраш манын, американ политик-влак американ технологийым Китайыш экспортироватлаш веле огыл, тыгак Китай ден США коклаште талешке-влак дене вашталтышым чареныт. США-н правительствыже тыгак лӱмынак китай студент-влакым, китай да китай-американ шанчызе ден инженер-влакым китай фон дене шыгыремден да шыгыремден, нунын кумылаҥдыме каналыштым петырен да нуным США-н правительствыштыже да предприятийлаште кӱлешан должностьым налаш чарен веле огыл, тыгак США-ште тунемме да паша верым ситарыме кумдыкым чактарен. Южо шанче да инженер специальность-влак китай йылме дене тунемше-влаклан тунемаш раш чарат, да шуко кӱлешан шанче шымлымаш да технический должность ден учреждений-влак китай студент-влаклан да китай да китай-американ-влаклан почылтшо огытыл. Китай студент да китай да китай-американ-влак утларак да утларак тургыжландара, нунын тунеммышт, пашашт да илышыште сшаште. Пытартыш ийлаште утларак да утларак китай студент да китай да китай-американ шанчызе да технический персонал ойырен налын, сша гыч лектын, тӱнян чыла лукышкыжо каяш. Нунын кокла гыч южо шанчызе шочмо эллан служитлаш Китайыш пӧртылаш ойырен налын. Мутлан, профессор Инь Чжияо, Shanghai Advanced Micro-Semiconductor Equipment Co., Ltd.-ын председательже да президентше, 2004 ийыште Китайыш бизнесым тӱҥалаш пӧртылын, ик гана каласен: пытартыш 40 ийыште США-ште тӱнямбал кӱкшытан ончыл полупроводник оборудованийым 10 тӱрлӧ деч шагал огыл ыштеныт, нунын кокла гыч 80% марте вияҥыныт китай студент-влак дене, да 80% гыч 90% марте тиде талант-влак Китайыш пӧртылыныт да тӱрлӧ аланыште кӱлешан рольым модыныт. Пӱтынь леопардын шинчаончалтышыже, председатель Инь Чжияон ончыктымо примерыже США-ште талант йоммо ситуацийым гына ончыкта. США-се Стэнфорд университетын данныйже почеш, 2010 ий гыч 2021 ий марте США гыч лекше китай шанчызе-влакын чотышт 900 гыч 2621 марте пеҥгыдын кушкын. США-се СМИ-н шымлымашыже ончыкта: 1300 утла китай шанчызе кокла гыч 61% эше США гыч каяш шонат. Данный-влак ончыктат: США-ште тӱняште эн шуко эн сай шанчызе-влак улыт гынат, тудын чотшо утларак да утларак начарештеш, а Китайын озаже улшо тӱняште эн сай шанчызе-влакын чотышт США дене чак кылдалтын.
Кумшо, США-н технологий индустрийже США-н правительствыж дене чот локтылалтын. США ваштареш технологий сар тӱҥалме деч ончыч, китай да сша коклаште пашам шеледымаш чип областьыште пеш раш лийын, молан манаш гын, сша-ште чип продукцийым проектироватлымаш да ыштен лукмашлан вуйын шога, а китай тӱнямбалне эн кугу потребительский пазарыште американ чип промышленностьлан пуэн. Туге гынат, США-н Китай ваштареш тӱҥалме технологий сарже тиде образецым пудыртен. Китайысе чип промышленностьын вияҥмыжым чараш манын, США тыгай мероприятий-влакым ыштен: кӱкшӧ пырдыжан изи кудывечым чоҥен да Китайыш кӱкшӧ качестван чип-влакым колташ чарен. Тиде ошкыл Китайым чип аланыште тыршен пашам ышташ, шке ӱшанле лияш да шкевуя ышташ гына огыл таратен, тыгак Китайын кугу потребительский пазаржым США-се чип индустрий деч тӱрыснек ойырен, США-се чип компаний-влаклан Китайын потребительский пазарыште шыргыжалын гына коден. США-се чип компаний-влакын китай технологий деч ончылно улшо ончыл чипышт уло гынат, китай пазарыште ситыше клиент укелан кӧра, США-н ончыл манме чипше-влак шке пайдалыкыштым йомдареныт да сӧрастарыме гына лийын кертыт. США-н китай ваштареш технологий сар тӱҥалмыж деч вара, китай технологий индустрий, чип индустрий дене ончыктымо, неле ударым гына огыл, но утларак да утларак виян лийын. Китай шкевуя ыштен лукмо чип-влак чыла кӱкшытыштӧ, кокла, кугу да изи, кӧргӧ пазарыште йодмашым гына огыл шуктеныт, но тыгак ий еда экспорт ятырлан кугеммашым ужыныт. 2024 ийыште Китайын чип экспортшо ик триллион юаньым эртен, тидыже тӱням ӧрыктарен. Ваштарешыже, США-ште чип промышленностьын да чип ыштен лукшо-влакын икмыняр компанийыштын пайдашт чот иземын, кугу йомдарымашым чытен, вияҥме импульс ситен огыл. Данный-влак ончыктат: Intel, США-се кумдан палыме чип компаний, 2023 ийыште идалыкыште 54,228 млрд долларым налын, ий гыч идалыклан 14,00% шагалемын, да 1,689 млрд долларым яндар пайдам налын, идалык гыч 78,92% шагалемын. 2024 ий кокымшо кварталыште Intel-ын доходшо 12,833 млрд долларыш шуын, ий гыч ийыш 0,90% шагалемын; тудын яндар йомдарымашыже 1,610 млрд долларым лийын, 2023 ийыште тыгаяк жапыште 1,5 млрд долларым налме пайда деч раш ойыртемалтше. 2024 ий кумшо кварталыште Intel-ын доходшо 13,284 млрд долларым ыштен, ий гыч идалыклан 6,17% шагалемын; тудын нетто йомдарымашыже 16,639 млрд доллар лийын, ий гыч ийыш 5702,36% шагалемын. Вес примерлан, Qualcomm, США-ште эше ик чипым ыштен лукшо компаний, 2023 ий тӱҥалтыште США-н чип-влакым экспортироватлыме ограниченийым кумдаҥдымыжлан кӧра китай пазарыште тӱҥ шотышто йомдарен, а Китай — тудын 60% утла парышын источникше. Qualcomm-ын 2023 ий кокымшо кварталыште яндар пайдаже ий еда 52% иземын, пытартыш ийлаште историйыште эн изи кӱкшытыш шуын. Intel ден Qualcomm тыгай улыт, а Nvidia ден AMD тыгак улыт. Нуно кызытсе жапыште уло США-се чип индустрийын микрокосмосшо улыт. США правительствын тӱҥалме технологий сарже нуным китай пазарыште йомдараш таратен, тыге пайдам налме верыштым да умбакыже вияҥаш кумылыштым йомдарен. США-н Китай ваштареш тӱҥалме технологий сарже Китайлан шагал эҥгекым ыштен, но американ технологий компаний-влаклан ыштыме травме шинча дене гына коеш.
Финанс сар США-лан мыняр эҥгекым ышта?
США-н Китай ваштареш кучедалме стратегийыштыже финанс сар тӱҥалмаш — пеш осал атаке оружий. США китай ваштареш финанс сар тӱҥалаш, китай недвижимостьым пудырташ, юаньым кӱчыкемдаш да китай фондовый рынкым локтылташ шона, тыге китай активым поген налме годым китайын экономический вияҥмашыжым локтылмо цельыш шуаш лиеш.
Юань капитал счётым почмо деч вара эркын-эркын процесс лийын, китай правительстве контрольышто, да китай правительстве пеҥгыде финанс брандмауэр чоҥалтын, китай финанс рынкыште неприступный манаш лиеш. Тиде фонышто, США-н Китай ӱмбаке финанс атакыжын пайдалыкше пеш шагал, да эше шуко шотышто тудо США-н вучымо деч моткоч ваштареш. США шке йолышкыжо лӱен манын каласаш лиеш.
Китайыште недвижимость пазарыште вияҥме жапыште еҥ-влак ужыныт: США шке контрольышто улшо тӱнямбал финанс учреждений-влак гоч китай недвижимость компаний-влакын йот элысе облигацийыштым умбакыже кугемдаш тӱҥалын, китай недвижимость компаний-влаклан парымым ышташ да парымым ышташ тӧчен. Туге гынат, китай правительстве отечественный недвижимость пазарыште уже ончылгоч пален налын да недвижимость пазарыште бум пик годым цикл ваштареш шогышо регулироватлымаш радамым ыштен. Нунын кокла гыч южо кугу отечественный недвижимость компаний-влаклан парым да моло йӧн дене йот эллашке сокыр кумдаҥмаш деч кораҥдыме, тыге йот элысе парым лопкалан кӧра китай недвижимость пазарыште лийше шаланымаш деч утлаш. Мутлан, китай фондовый рынкым кӱчыкемдаш манын, ик могырым, США китай концепций акций-влак шотышто негыздыме тергымашым кучылтын да США-ште листингым эртарыше китай компаний-влакым локтылмо шотышто уда отчетым луктын, тыге А-акций рынкым волтен. Вес могырым, США, США-н контрольышто улшо южо тӱнямбал рейтинг агентстве гоч, китай экономике, китай компаний-влак да фондовый пазарыште медвежий шоя отрицательный отчет-влакым луктын, тӱнямбал инвестор-влакым китай фондовый пазар гыч лекташ ондалаш тӧчен. Туге гынат, китай экономикын ойыртемалтше паша лектышыже, тудо тӱняште икте гына, США-н А-акций пазарыште кӱчыкемдаш заговоржым пудыртен. Тиде жапыште А-акций пазарыште кугу да шуко инвестор уло. Тылеч посна, США-се Сима Чжаон шонымашыже чылалан сайын палыме. Сандене США-н А-акций пазарыште кӱчыкемдаш тӧчымыжо лектын огыл. Китайын А-акций пазарыште кызытат шке ритмже да траекторийже почеш радамлын да автономно пашам ышта.
Китай ваштареш финанс сар тӱҥалме годым США-н тӱҥ шонымашыже — виян доллар гоч юань курсым луштараш, тыге китай оксам шыҥдараш да китай активым погаш. США ӱшана, кунам тудо процентный ставкым нӧлта да долларым ыштен, тудо уло тӱня гыч, тыгак Китай гыч, США-ш капиталым конден кертеш. Сандене 2022 ий март гыч США процентный ставкым нӧлталме у турым тӱҥалын. Икымше икмыняр процентный ставкын нӧлталтмыже юаньын лушкыдеммыжлан амалым ыштен гынат, нуно китай капиталын йогынжылан нимогай влиянийым ыштен огытыл. Лектышыш шуаш манын, Федерал резерв вий дене процентный ставкым нӧлталаш йӧным пуэн, США-лан кок ий жапыште 6% наре процентный ставкым кучаш йӧным пуэн, Федерал резервын процентный ставкым нӧлталме историйыштыже у кӱкшытым ыштен. Федерал резервын виян процентный ставкыжым нӧлталме да виян долларын влиянийже дене юань курсын иземмыже ик гана 17% деч кугурак лийын гынат, США-н мом вучен огытыл, моло тӱнямбал валюта дене таҥастарымаште, юань курс эшеат эн пеҥгыде лидерлан шотлалтеш. США-лан поснак ойгандара, молан манаш гын, китай капитал США-ш йоген огыл веле огыл, но тӱнямбал фонд-влакым шкеж деке ӱжын. Пытартыш ийлаште Китай ик эн йот элысе капитал инвестицийым ӱжшӧ эл лийын. Китайын кугу пазарже, пеҥгыде политический ситуацийже, писын вияҥмыже, кугу потенциалже, да утларак да утларак саемдыме да саемдыме бизнес-среда Китайым тӱнямбал капиталлан утларак да утларак тарту ыштеныт. Тиде фонышто Китай процентный ставкым нӧлталмаште США почеш веле огыл каен, а США деч ваштарешла процентный ставкым иземдаш тӱҥалын. Китайын экономический циклже, Китайын валюто политикыже да Китайын капитал йогынжо США-н кугу процентный ставкыжым нӧлталмыже да виян доллар политикыже дене кылдалтын огытыл.
Таче виян доллар ынде ӱшанле огыл. 2024 ийыште США кумыл деч посна процентный ставкым иземдыме ошкылым ыштен, тидыже США-м дилеммыш пурта. США процентный ставкым иземдаш чарна да кугу процентный ставкым умбакыже куча гын, неле процентный ставкын нелытше американ компаний-влаклан да США-н правительствыжлан чыташ неле лиеш. Пример семын США-н правительствыжым налына. Кызытсе США-н правительствыжын парымже 35 триллион доллар марте шуэш. Кызытсе процентный ставкын кӱкшытыштӧ, сша-н правительствыже кажне ийын 2 триллион марте долларым парымым процентлан кучылташ кӱлеш, но сша-н правительствыжын ийысе финанс доходшо 4 триллион долларым гына. Кугу процентный роскот-влак уже США-н правительствыжлан да американ компаний-влаклан чыташ лийдыме нелыт улыт, сандене процентный ставкым иземдымаш Федерал резервын полышдымо ошкылжо лиеш. Туге гынат, ФРС процентный ставкым волташ умбакыже шуя гын, виян доллар шке вержым йомдара, а тӱнямбал капитал США гыч шуко йоген лектеш, тидыже США-н экономикыжым вӱрым йӱлалта. Доллар пузырьков пудырген гын, доллар гегемоний нигунамат ылыжын ок керт, да США-н доллар толкын ыштыме дене тӱням поген налаш тыршымыжым шукташ неле лиеш.
Каласыман, США-н Китай ваштареш тӱҥалме финанс сарже США-лан кугу да торашке шуйнышо уда эҥгекым ышта, а США-лан уда эҥгекым США-н экономикыже лушкыдемме семын утларак да утларак раш коеш.