Inki mbutu ya mvita ya ekonomi ya USA ti Chine?

(Bo niemaka yo diaka na kulandaka disolo ya leta ya bazulunalu ya mbongo ya Orient, yina Yan Ansheng, kilandi ya prezida ya kimvuka mosi ya ke basisaka bansangu na Hong Kong sonikaka.)

Banda 2025, mvita ya mumbongo ya Chine na États-Unis me kuma diaka ngolo, mpe nsaka na mambu ya ba ntalu, ya tekinolozi, mpe ya ba nzila ya bisalu me monisa nzila ya kukutana na ba nzila mingi. Ba ndambu zole yayi me banda mvita ya ngolo na nziunga ya mambu ya mfunu mutindu ba semi-conducteurs, ba vwatire ya mpa ya energie, mpe bisalu ya bilanga. Na kilumbu ya zole ya ngonda ya iya ya mvula 2025, luyalu ya Amerika me zabisa ti yandi ke tula "tarif réciproque" na bima ya Chine ke tindama na Amerika, na ntalu ya mpaku ya 34%. Na kimvuka na ntalu ya 20% banda 2018, ntalu ya mpaku ya mvimba me kuma na 54%. Chine kele ve mbote mingi. Na kilumbu ya iya ya ngonda ya iya, Chine me kotisa nswalu politiki ya mfuka ya "34% ti 34%", na kutula mfuka ya 34% na bima yonso ya ke katuka na États-Unis, yina ke tadila bima ya bilanga, ngolo, bakamio ti bima ya nkaka. Kaka na ntangu yina, Chine me kotisa bimvuka 16 ya États-Unis na liste ya kutala mutindu ya kutinda bima na bansi ya nkaka, mpi me buyisa kutinda bima yina bo lenda sadila mbala zole na bansi ya nkaka; mpi yandi kotisaka bakompani 11 na liste ya bimvuka yina bo lenda tudila ve ntima, mpi yandi buyisaka bo na kusala bisalu ya kukotisa bima na insi mpi ya kutinda yo na insi ya nzenza ti Chine. Na zulu ya yau, Chine me kanga ba nswa ya kutinda bima ya bilanga na ba kompani 6 ya Amerika na Chine, mpe me tula ba nsiku ya kutala bima ya kati kati mpe ya kilo yina ke tadila ntoto ya fioti.

Na nsuka ya mvita ya mumbongo ya Chine na États-Unis, beto lenda mona nde ba nzila ya Chine ke kuma ngolo mingi. Na yau, nani ta nunga mvita ya ekonomi ya Chine ti États-Unis na nsuka? Yau kele mpasi ve na kubaka nsuka na kutalaka diaka mvingu ya bantu ya Chine na États-Unis banda na mvula 2018.

Inki bupusi mvita ya mumbongo kele na yo na États-Unis?

Na 2018, luyalu ya Trump, mfumu ya insi ya Amerika na ntangu yina, bandaka mvita ya mumbongo na Chine, yina kumaka ngolo mingi na ntangu ya luyalu ya Biden. Kansi, na nima ya kulutisa bamvula nsambwadi, États-Unis me kuka kaka ve kulungisa balukanu yina yandi vandaka kuvingila, kansi yandi me vidisa bima mingi, yandi me kutana ti bampasi, mpi yandi me monisa bibongo na yandi ya kinkonga. Mvita ya mumbongo ya États-Unis me bebisa fioti Chine, kansi kubebisa États-Unis yo mosi me luta ntama mambu yina bantu ya Amerika vandaka kuvingila, mpi yo ke monanaka pwelele na mambu yai ke landa.

Ya ntete, bantu ya politiki ya Amerika mekutanaka ti mpasi mosi ya ngolo na ntu yina bo mekutanaka ntete ve ti yo. Na nsungi yonso ya mvita ya mumbongo, mumbongo ya Chine ti bansi ya nkaka me tomaka na kimvuka, mpi beto lenda tuba nde kana mvita ke kuma mingi, yo ke kuma ngolo. Katula bupusi ya ntete ya mvita ya mumbongo na bima ya kuteka na bansi ya nzenza, politiki ya Chine ya kutunga mumbongo na bansi ya nzenza me sala kisalu na nsungi ya fioti kibeni. Na kukumisa ngolo kintuadisi mpe kusoba na ba plateforme mpe ba nzila mutindu RCEP, Initiative ya Mukanda na Nzila, mpe bansi ya BRICS, Chine me manisa nswalu kisika ya kukulumuka ya mumbongo na États-Unis, mpe me kwenda na ntwala na nzila nyonso, na mumbongo ya banzenza ke landa kukula mvula na mvula. Bansangu ya leta ke monisa ti bima ya Chine ke tinda na nganda ya yinsi ke kuma bamiliare 25 ya ba yuan na mvula 2024, mpe bima ya yandi me bikana na mumbongo ke luta bamiliare 1 ya badolare ya Amerika, yina kele kaka ve bima ya nene na bima ya Chine ke tindaka na nganda ya yinsi, kansi mpe bima ya nene na mumbongo ya yinza ya muvimba. Na mvita yai ya mumbongo, na ndambu mosi, bantu ya Amerika kemona nde kisika na bo na kati ya mumbongo ya Chine ti bansi yankaka ke na kukita nswalu. Na ndambu yankaka, na kumonaka nde mumbongo ya Chine ti bansi yankaka kekwenda na ntwala, bantu ya politiki ya Amerika keyituka, mpi basusi ya ntu mpi mpasi yina bo mekutanaka na yo kele ya kuluta nene.

Ya zole, ntalu ya mbongo na États-Unis me benda na zulu mpe yau kele mpasi na kukulumusa yau, yina me nata mpasi mingi na bantu ya Amerika. Mvita ya mumbongo yina Trump ti muntu yina yingaka yandi Biden me yantika na Chine, me yantika na nsungi ya kukonda kuyingisa bisalu ya bisalu na États-Unis. Ata États-Unis me pesa maboko mingi na bisalu ya kusala mpe kusala bima ya Mexique, Inde, Vietnam mpe bansi yankaka samu na kubaka kisika ya bima ya Chine, bima ya mfunu ya bisalu ya kusala bima na bansi yayi ke tadila mingi bima ya bisalu ya Chine. Na kutuba ya mbote, kivuvu ya États-Unis ya kuyingisa bima ya ke katukaka na insi na Inde, na Vietnam mpe na Mexique me sala kifu ya nene. Mulongo ya bisalu ya Chine me beba ve mingi na mvita ya mumbongo yina États-Unis me yantika. Na kisika ya yau, ba mpaku yina États-Unis ke tulaka mbala mosi mpe na mutindu ya nkaka na bima ya Chine ke kotaka na insi, ke lutaka mingi na ba konsomatere ya Amerika, mpe yau me kuma mosi ya bikuma ya nene ya kutombula ntalu ya bima na États-Unis. Banda luyalu ya Trump me banda mvita ya mumbongo na Chine, mingi-mingi banda kimbefo ya COVID-19 me basika, ntalu ya bima ya Amerika me mata malembe-malembe, mpi bima yonso me kuma ntalu mingi. Ata luyalu ya Amerika me baka ba nzila ya kukangama ngolo mutindu ba ntalu ya mbongo mingi, ntalu ya mbongo me kuma ata fioti ve na kisika yina ba ke zolaka kutala. Bantu ya Amerika ke bokuta ngolo, mpi mambu ya kuswaswana yina bo ke funda mpi ke monisa luyalu ya Amerika mpasi ke suka ve. Luyalu ya États-Unis vandaka kuvingila ve nde mambu yai kubasika.

Ya tatu, kulemba ya kimvuka ya bisalu ya États-Unis memonanaka pwelele, mpi bifu ya bisalu ya kusala bima mekuma dyaka ngolo ve. Mosi ya balukanu ya luyalu ya Amerika sambu na kuyantika mvita ya mumbongo vandaka ya kubenda bisalu ya kusala bima na États-Unis mpi kusala nde bisalu ya kusala bima ya États-Unis kukuma diaka ngolo. Kansi, mambu ya mutindu yankaka kusalamaka. Kana beto tadila mambu yina me salama na bamvula pene-pene ya nsambwadi banda États-Unis me yantika mvita ya mumbongo, kaka ve nde bisalu ya kusala bima me vutuka ve na États-Unis, kansi mpi mutindu bisalu ya kisina ya États-Unis me beba. Ngidika ya mbote ya kukabula bisalu ya ntoto ya mvimba yina bakompani ya Amerika tungaka na luyantiku me beba. Kusosa ba fournisseurs ya nkaka ke bakaka ntangu mingi mpe yau lenda kukuma ve na mutindu ya mbote mpe ntalu ya mbote ya nzila ya kupesa bima ya ntete. Dyaka, kukonda kivuvu yina mvita ya mumbongo me nata me sala mpi nde bakompani mingi ya Amerika kuvanda ti badute na kubaka balukanu bonso kutula mbongo mpi kukumisa nene, mpi yo ke bebisa kuyela ya ngolo ya ntangu ya nda ya nsinga ya bisalu. Mu mbandu, bakompani mingi ya Amerika ketulaka ntima mingi na bima yina bo kebakaka na Chine sambu na kuzwa bima ya ntete, bitini, mpi buna na buna. Chine kele insi ya nene ya ke salaka bima mingi ya elektroniki. Mvita ya mumbongo ke sala nde yo vanda mpasi sambu na bakompani ya Amerika yina kele na kuwakana ti yo na kuzwa bima ya kufwana, yo ke kumisaka ntalu ya bima mingi mpi yo ke bebisaka kisalu ya kusala bima. Mu mbandu, Apple kekutana ti mpasi ya kukonda bima ya kusadila. Mvita ya mumbongo me kanga nzila na kukotisa ba kompani ya bisalu ya insi na États-Unis, yina me monisa diaka mutindu ba kompani ya bisalu ya États-Unis me katuka na dibulu na kati ya mvita ya mumbongo.

Ya iya, États-Unis me vidisa bima yonso ya yandi vandaka kusadila sambu na kusolula ti Chine mpi yandi me kuma kukonda kusala mambu. Banda Chine kotaka na OMC na mvula 2001, mbala mingi États-Unis ke sadilaka yina ba ke bokilaka kukonda bumosi na mambu ya mumbongo ya Chine na États-Unis samu na kutula bansiku na Chine, na kupusaka Chine na kukangama mpe kupesa nzila na mambu mingi, mutindu kulomba ntonda ya RMB mpe nkutu kulomba Chine na kusadisa États-Unis na kukatula mpasi ya mbongo. Kansi, na ntangu ya ntama, bansiku ya États-Unis vandaka ngolo kansi yo vandaka kusadisa ve, mpi bansiku ya kieleka vandaka fioti, mpi mambote yina États-Unis bakaka na Chine vandaka mingi kibeni. Kansi, na mvu 2018, luyalu ya Trump katulaka mvimba-mvimba mukanda ya fige ya luyalu ya Amerika mpi bakaka bangidika ya ngolo kibeni ya mumbongo yina bo me salaka ntete ve na Chine, sambu na kumeka kukanga nzila na kuyela ya bisalu ya Chine na nzila ya mumbongo. Na nima ya mvita ya mumbongo, luyalu ya Trump mpe luyalu ya Biden yina landaka yandi, bandaka mpe mvita ya tekinolozi mpe mvita ya mbongo na Chine, mpe landaka mpe kangaka ba kompani ya tekinolozi ya Chine na yinza ya muvimba. Tii ntangu yayi, beto lenda tuba nde mayele ya kukanga yina États-Unis me sadila sambu na kunwanisa Chine kele ya kukonda masonga, mpi bo me bula ba cartes de trompée. Kukonda mbongo ya kukakula me bikala. Na nsuka, mambu mosi kaka ya kunwanisa mpe ya kusala yimbi yina États-Unis lenda baka na Chine kele kuvweza mabanza ya bantu mpe kupesa bademo, kansi yau ke manisa mpe mosi mosi na nzila ya politiki ya Chine ya kukonda visa. Ntangu yai, na nima ya bamvula kuluta nsambwadi ya bitumba ya mumbongo, bitumba ya teknolozi, bitumba ya mbongo, mpi bitumba ya bangindu ya bantu, luyalu ya États-Unis memona na kintulumukina nde yo mekatukaka na kusala mambu na ntwala mpi mekumaka kukonda kusala mambu ntangu yo kekutana ti Chine.

Inki bupusi mvita ya teknolozi kele na yo na États-Unis?

Na 2018, na manima luyalu ya Amerika bandaka mvita ya mumbongo na Chine, ya bandaka mbala mosi mvita ya tekiniki mpe vukanaka na bankundi ya bawu samu na kukanga ba kompani ya tekiniki ya Chine na yinza ya muvimba. Mvita ya tekiniki yina États-Unis me banda na Chine me sala bamvula kuluta sambanu, mpe ya ke na kukula ntangu nyonso, kansi vitesi ya kukula ya tekiniki ya Chine me kangama ve, kansi ya ke na kukuma mbangu mingi. Kansi, kuyela ya teknolozi ya États-Unis mosi me bebisaka mingi.

Ya ntete, bo me lembisaka kiyeka ya États-Unis na mambu ya teknolozi. Samu na ba nzila ya kukangama yina États-Unis me baka na Chine, ba insi zole yayi lenda ve kusolula na mambu ya siansi mpe ya tekinolozi. Na ndambu mosi, yau me pesa ngolo na ngolo ya kusala bima ya mpa mpe kusala bisalu ya luyalu mpe ya ba kompani ya Chine, mpe me sala bansobolo ya nene na yina me tala kusala bima ya mpa ya tekinolozi ya Chine na mambu nyonso. Na ndambu yankaka, États-Unis kele na mpasi na ntwala ya kuyela ya nswalu ya teknolozi ya Chine. Bamvula 20 meluta, États-Unis vandaka ti bima penepene yonso ya teknolozi kuluta Chine, kansi bubu yai, Chine mekuma nswalu mpi nkutu meluta États-Unis na mambu mingi ya teknolozi. Bubu yai, katula kaka mwa bilanga ya ntalu mingi ya kesalamaka na bisika yankaka, États-Unis kele kaka ti bikalulu na yo ya mbote, mpi penepene na mambu yonso yankaka mekangamaka na teknolozi ya Chine. Kaka ve nde États-Unis lenda tesana ve ti Chine na mambu bonso banzila ya tre ya ntinu, kusala bamaswa, kura, mpi bakamio ya mpa yina ke sadilaka ngolo, kansi ata kisalu ya avio, yina kele ti lukumu mingi kuluta États-Unis na ntoto ya mvimba, Chine me luta yo. Na yina metala bapuce kisika États-Unis vandaka ntangu yonso na ntwala, katula kaka mwa bapuce ya ntalu mingi yina kele kaka ti nswa, bisalu yankaka ya bapuce ya kati-kati mpi ya nsi mpi bazandu kevandaka penepene na nsi ya kiyeka ya Chine. Ata kompani ya Boston Dynamique, yina ke salaka bambwa ya robot banda bamvula mingi, me luta mbala mosi kompani ya Chine yina ke salaka bambwa ya Yushu. Chine na États-Unis ke sala mvita ya kukangama na yina me tala mayele ya bantu, kansi na kubasika ya DeepSeek, mambu ke kwenda na nzila yina ke kwenda mbote sambu na Chine.

Ya zole, kuvidisa mayele ya siansi ti ya teknolozi na États-Unis ke na kumonana pwelele. Mutindu beto yonso me zaba, kimvwama ya États-Unis me katuka na mutindu États-Unis me kuma kisika ya bo ke vukisaka bantu ya mayele na ntoto ya mvimba na bamvula 100 me luta. Bantu ya mayele ya ntoto ya mvimba me kwisaka na États-Unis mpi me sadisaka mingi na kuyedisa siansi mpi teknolozi ya Amerika. Na kati na bau, bana ya nzo-nkanda ya Chine, bantu ya siansi ya Chine-Amerika, ti bantu ya ke salaka bansosa ya teknike ya Chine-Amerika me sala kisalu ya kuluta mbote mpi bau kele na ntwala ya basoda ya Amerika ya siansi ti ya teknolozi. Kansi, na bamvula yai mekatuka kuluta, bitumba ya politiki na États-Unis mekuma ngolo, kimvuka ya bantu mekabwana mpenza, mpi mavwanga ya mpusu ya nitu mekuma ngolo. Mingimingi, bantu ya kisina ya Chine, na kati na bau bana ya nzo-nkanda ya Chine, bantu ya ke salaka bansosa ya Chine mpe ya Chine-Américain, me kuma kumona mpasi mingi na États-Unis. Kima ya kuluta, samu na kuzenga ba nzila ya kusolula ya siansi mpe ya tekinolozi na kati ya Chine na Amerika, ba mfumu ya politiki ya Amerika me kanga kaka ve nzila na kutinda teknolozi ya Amerika na Chine, kansi ba me kanga mpe nzila na kusoba mayele na kati ya Chine na Amerika. Luyalu ya Amerika me kanga mpi mpasi na sikisiki yonso na balongoki ya Chine, bantu ya siansi mpi ba enzeniere ya Chine mpi ya Chine-Amerika yina kele ti mambu ya Chine, kaka ve kukanga banzila na bo ya kuzabisa bantu mpi kubuyisa bo na kubaka bisika ya mfunu na luyalu mpi na ba kompani ya Amerika, kansi mpi kukanga bo nzila ya kulonguka mpi ya kusala kisalu na États-Unis. Ba inzo ya nkaka ya nene ya siansi mpe ya inzenier ke buyisa na pwelele balongoki yina kele na mambu ya Chine na kulonguka, mpe bisika mingi ya mfunu ya bansosa ya siansi mpe ya tekiniki mpe ba inzo ya kulonguka ke kangukaka ve na balongoki ya Chine mpe bana ya Chine mpe ya Chine-Américain. Balongoki ya Chine mpe ba Chinois mpe ba Chinois-Américains ke na kuzwa ba mpasi mingi na kulonguka, kisalu mpe luzingu na bau na États-Unis. Na bamvula ya mekatuka kuluta, bana ya nzo-nkanda mingi ya Chine mpi bantu ya siansi mpi bantu ya teknike ya Chine mpi ya Chine-Amerika meponaka kukatuka na États-Unis mpi kukwenda na bisika yonso ya ntoto. Na kati na bau, bantu yankaka ya siansi meponaka kuvutuka na Chine sambu na kusadila insi na bau. Mu mbandu, longi Yin Zhiyao, mfumu mpi mfumu ya kompani mosi (Shanghai Advanced Micro-Semi-Conductor Equipment Co. ba me sala yau na bana ya nzo-nkanda ya Chine, mpe 80% ti 90% ya ba talanta yayi me vutuka na Chine mpe me sala kisalu ya mfunu na mambu ya mutindu na mutindu. Kutala mwa fioti ntambu ya mvimba, mbandu yina Mfumu Yin Zhiyao pesaka ke monisa kaka mutindu mambu ke salama sambu na kuvidisa batalanta na États-Unis. Na kutadila bansangu ya Iniversite ya Stanford na États-Unis, ntalu ya bantu ya siansi ya Chine yina ke katukaka na États-Unis me kuma mingi malembe-malembe katuka na 900 tii na 2 621 na kati ya mvu 2010 ti 2021. Nsosa mosi ya bimwangi-nsangu ya États-Unis salaka ke monisa nde na kati ya bantu ya siansi ya Chine kuluta 1 300, 61% na kati na bo ke zola kaka kukatuka na États-Unis. Bansangu ke monisa nde ata États-Unis kele kaka ti bantu mingi ya siansi ya nene na ntoto ya mvimba, ntalu na yo ke kuma kaka mbi, mpi ntalu ya bantu ya siansi ya nene na ntoto ya mvimba yina kele ya Chine ke landa États-Unis.

Ya tatu, bisalu ya teknolozi ya États-Unis ke kangamaka ngolo na luyalu ya États-Unis. Na ntwala nde États-Unis kubanda mvita ya teknolozi na Chine, kukabula kisalu na kati ya Chine ti États-Unis na mambu ya bapuce vandaka pwelele kibeni, disongidila, États-Unis vandaka ti mukumba ya kusala bapula mpi kusala bima ya bapuce, mpi Chine vandaka kupesa zandu ya nene ya konsomatere na ntoto ya mvimba sambu na bisalu ya bapuce ya Amerika. Kansi, mvita ya teknolozi yina États-Unis yantikaka na Chine kufwaka mutindu yai. Samu na kukanga nzila na kukula ya bisalu ya ba puce ya Chine, États-Unis bakaka ba nzila mutindu kutunga lupangu ya fioti na bibaka ya nda mpe kubuyisa kutinda ba puce ya ntalu mingi na Chine. Kukwenda yai pusaka kaka ve Chine na kusala ngolo, na kuditudila ntima, mpi na kuditanina na kisalu ya kusala bapuce, kansi yo kabulaka mpi mvimba-mvimba zandu ya nene ya Chine yina ke sumbaka bima ti bisalu ya bapuce ya Amerika, mpi yo bikaka bakompani ya bapuce ya Amerika kima ya nkaka ve katula kaka kubula ntulu na zandu ya Chine yina ke sumbaka bima. Ata bakompani ya bapuce ya Amerika kele ti bapuce ya ntama yina kele na ntwala ya teknolozi ya Chine, sambu na kukonda bakiliya ya kufwana na zandu ya Chine, yina bo kebingaka nde bapuce ya ntama ya États-Unis mevidisa mbongo mpi yo lenda kuma kaka bima ya kuyidika nzo. Banda États-Unis me yantika mvita ya teknolozi na Chine, insi ya Chine ya teknolozi, yina bo me monisa na insi ya ba puce, me mona kaka ve mpasi ya ngolo, kansi yo me kuma ngolo mpi ngolo. Ba chips ya Chine yina ke kudisalaka yandi mosi na ba niveau nyonso, na kati ya yau, ya kati kati, ya zulu mpe ya nsi, me lungisa kaka ve mingi mambu yina ba zandu ya insi ke lomba, kansi yau me mona mpe kukula ya nene ya bima ke tindamaka na ba insi ya nkaka konso mvula. Na 2024, bapuce yina Chine ke tindaka na bansi ya nkaka lutaka bamiliare mosi ya ba yuan, mpi yo yitukisaka bantu ya ntoto ya mvimba. Kansi, mbongo ya kompani ya ke salaka bapuce mpi ya bantu mingi yina ke salaka bapuce na États-Unis me kulumuka ngolo, bo me vidisa bima mingi mpi bo me konda ngolo ya kusala mambu. Ba nsangu ke monisa ti Intel, kompani mosi ya me zabana mingi na États-Unis, vuandaka na mbongo ya mvula mosi ya ba miliare 54,228 ya badolare ya Amerika na mvula 2023, yau me kulumuka na 14,00% na mvula mosi, mpe mbongo ya mvimba ya ba miliare 1,689 ya badolare ya Amerika, yau me kulumuka na mvula mosi na 78,92%. Na trimestre ya zole ya mvu 2024, mbongo ya Intel vandaka bamiliare 12,833 ya badolare ya Amerika, mvula na mvula, yo kulumukaka na 0,90%; mfuka na yandi ya mvimba vandaka badolare bamiliare 1,610, na kuswaswana mpenza ti mbongo yina yandi bakaka na badolare bamiliare 1,5 na nsungi mosi ya mvu 2023. Na trimestre ya tatu ya mvu 2024, mbongo ya Intel bakaka vandaka badolare bamiliare 13,284, ntalu yina me kulumuka na 6,17% na mvula mosi; mfuka na yau ya mvimba vandaka bamiliare 16,639 ya badolare ya Amerika, mvula na mvula, yau kulumukaka na 5702,36%. Mu mbandu ya nkaka, Qualcomm, kompani ya nkaka ya ke salaka ba puce na États-Unis, me vidisa mingi-mingi zandu ya Chine na luyantiku ya mvu 2023 sambu na kukula ya bansiku ya États-Unis ya ke kangaka ba puce na bansi ya nkaka, mpi Chine kele kisina ya mbongo kuluta 60% ya mbongo na yo. Nluta ya Qualcomm na trimestre ya zole ya mvu 2023 kulumukaka na kiteso ya 52% mvula na mvula, mpi yo kumaka ntalu ya kuluta fioti na bamvula yai me katuka kuluta. Intel na Qualcomm kele mutindu yai, mpi Nvidia ti AMD kele ve mutindu yina. Bo kele kitini ya fyoti ya insi ya mvimba ya États-Unis ya kesalaka bapuce na ntangu yai. Mvita ya teknolozi yina luyalu ya États-Unis me yantika me sala nde bo vidisa zandu ya Chine, ebuna bo me vidisa kisika yina bo ke bakaka mbongo mpi bo me vidisa kikesa ya kukwenda na ntwala. Mvita ya teknolozi yina États-Unis me yantika na Chine me bebisa fioti Chine, kansi mpasi yina yo me natila bakompani ya teknolozi ya Amerika ke monana na meso.

Inki bupusi mvita ya mbongo kele na yo na États-Unis?

Na mayele ya États-Unis ya kukanga Chine, kubanda mvita ya mbongo kele munduki ya mbi kibeni ya kunwanisa. États-Unis kele na lukanu ya kuyantika mvita ya mbongo ti Chine, ya kufwa banzo ya Chine, ya kufiotuna RMB, mpi ya kukanga zandu ya ba action ya Chine, na mpila nde bo lungisa lukanu ya kukanga nzila na kuyela ya ekonomi ya Chine na ntangu bo ke katulaka bima ya Chine.

Sambu kisalu ya kukangula konti ya mbongo ya RMB me salama malembe-malembe na luyalu ya Chine, mpi luyalu ya Chine me tunga nzila ya ngolo ya kukanga tiya ya mbongo, beto lenda tuba nde zandu ya mbongo ya Chine lenda kota ve. Na kutadila mambu yayi, ngolo ya mvita ya mbongo ya États-Unis na Chine kele fioti kibeni, mpe ata na mitindu mingi yau kele ya kuswaswana kibeni na yina États-Unis vandaka kuvingila. Beto lenda tuba nde États-Unis me kudibula masasi na dikulu.

Na nsungi yina zandu ya banzo vandaka kuyela mingi na Chine, bantu monaka nde États-Unis landaka kukumisa mingi ba obligation na yo ya bansi ya nzenza ya bakompani ya banzo ya Chine na nzila ya bimvuka ya mbongo ya bansi mingi yina yo vandaka kuyala, bo vandaka kumeka kutimuna mabulu mpi kusala mitambu ya bamfuka sambu na bakompani ya banzo ya Chine. Kansi, luyalu ya Chine tubaka dezia mambu yina ta salama na zandu ya banzo mpi bo bakaka bangidika mingi sambu na kuyidika mambu yina vandaka kusalama na ntangu zandu ya banzo vandaka kuyela mingi. Na kati na yau, ba kompani yankaka ya nene ya insi yina vandaka kusumba banzo, bo kangaka bo nzila ya kukwenda na insi ya nzenza na mutindu ya kufwa meso na nzila ya bamfuka mpi na mitindu yankaka, ebuna bo buyaka kubwa yina lendaka kusalama na zandu ya banzo ya Chine sambu na mitambu ya bamfuka ya bansi ya nzenza. Mu mbandu, sambu na kukumisa nkufi zandu ya ba action ya Chine, na ndambu mosi, États-Unis sadilaka bansosa ya kukonda kikuma na ba action ya mabanza ya Chine mpi basisaka barapore ya mbi sambu na kukanga bakompani ya Chine yina vandaka na liste ya ba action na États-Unis, ebuna yo bendaka zandu ya ba action A na ntoto. Na ndambu yankaka, États-Unis, na nzila ya bimvuka yankaka ya bansi mingi yina kepesaka ba note yina États-Unis ke twadisaka, kubasisaka bansangu mingi ya luvunu ya mbi yina vandaka kukulumusa mbongo ya Chine, bakompani ya Chine mpi zandu ya ba action, na kusosaka kukusa bantu ya bansi mingi yina ketulaka mbongo na zandu ya ba action ya Chine. Kansi, kisalu ya mbote ya ekonomi ya Chine, yina kele kaka mosi na inza ya mvimba, me panza komplo ya États-Unis sambu na kukumisa nkufi zandu ya ba action A. Na ntangu yina mosi, zandu ya A-action kele nene mpe kele na bantu mingi ke tula mbongo. Diaka, bantu yonso me zaba lukanu ya Sima Zhao ya États-Unis. Na yina, kumeka ya États-Unis na kuzenga zandu ya A-action nungaka ve. Zandu ya A-action ya Chine ke sala kaka na ndonga mpe na kimpwanza na kulandaka rythme mpe nzila ya yandi mosi.

Luzolo ya nene ya États-Unis na kubanda mvita ya mbongo na Chine kele ya kukanga ntalu ya mbongo ya RMB na nzila ya dolare mosi ya ngolo, na mpila nde yo baka mbongo ya Chine mpi kukatula bima ya Chine. États-Unis ke ndima nde kana yandi ke tombula ntalu ya mbongo mpi ke sala nde badolare kukuma mingi, yandi ta kuka kusala nde mbongo ya ntoto ya mvimba, ata na Chine, kukwenda na États-Unis. Yo yina, banda na ngonda ya Marsi 2022, États-Unis me yantika nziunga ya mpa ya kutombula ntalu ya mbongo. Ata mwa kumata ya ntalu ya mbongo ya ntete kusalaka nde ntalu ya RMB kukulumuka, yo vandaka penepene ve ti bupusi na mutindu mbongo ya Chine vandaka kuluta. Na yina, Réserve fédérale bakaka ba ntalu ya mbongo ya kufuta na ngolo, yina pesaka nzila na États-Unis na kutanina ntalu ya mbongo pene-pene ya 6% na nsungi ya bamvula zole, yina salaka ntalu ya mpa ya zulu na disolo ya kutombula ya ntalu ya mbongo ya Réserve fédérale. Ata kukulumuka ya ntalu ya mbongo ya RMB lutaka mbala mosi 17% na nsi ya bupusi ya kumata ya ngolo ya ntalu ya mbongo ya Réserve fédérale mpi ya ngolo ya dolare, kima yina États-Unis vandaka kuyindula ve vandaka nde, kana beto fwanisa yo ti mbongo ya nkaka ya bansi mingi, ntalu ya mbongo ya RMB kele kaka mfumu ya kuluta mbote. Kima ya ke pesa mpasi mingi na États-Unis kele ti, mbongo ya Chine me kwenda kaka ve na États-Unis, kansi yo me benda mbongo ya yinza ya muvimba sambu na kukota na kati.Na bamvula me luta, Chine me kuma mosi na kati ya bansi yina ke bendaka mbongo mingi ya banzenza. Zandu ya nene ya Chine, mambu ya politiki ya kukangama, kuyela ya nswalu, makuki ya nene, mpe kisika ya mumbongo ke na kutomisa mpe kutomisa mingi me sala ti Chine kuma kisika ya nene ya kubenda mbongo ya yinsi yantoto. Na ntuala ya mambu yayi, Chine landaka kaka ve États-Unis na kutombula ntalu ya mbongo, kansi na kifulu na yau, yandi bakaka kuzenga ntalu ya mbongo na nzila ya nkaka ya États-Unis. Kutambula ya mbongo ya Chine, politiki ya mbongo ya Chine, mpe mbongo ya Chine me bebisama ve na kutombula ya nene ya ntalu ya mbongo ya États-Unis mpe politiki ya ngolo ya dolare.

Bubu yai, dolare ya ngolo kezingaka dyaka ve. Na mvu 2024, États-Unis me baka lukanu ya kukulumusa ntalu ya mbongo yina bo ke futaka bantu, mpi yo me tula États-Unis na kigonsa. Kana États-Unis kuyambula kuzenga ntalu ya mbongo mpi kulanda na kutanina ntalu ya mbongo mingi, kizitu ya nene ya ntalu ya mbongo tasala nde yo vanda mpasi sambu na bakompani ya Amerika mpi luyalu ya États-Unis na kunata yo. Baka mbandu ya luyalu ya États-Unis. Mfuka ya luyalu ya États-Unis ya ntangu yai mekuma tii na bamiliare 35 ya badolare ya Amerika. Na nivo ya ntalu ya mbongo ya ntangu yayi, luyalu ya Amerika fuana basisa mbongo tii na bamiliare 2 ya badolare ya Amerika samu na kufuta mbongo ya mfuka konso mvula, kansi mbongo ya luyalu ya Amerika ke bakaka na mvula mosi kele kaka bamiliare 4 ya badolare ya Amerika. Badepanse ya nene ya ntalu ya mbongo kele dezia kizitu yina luyalu ya États-Unis ti bakompani ya Amerika lenda nata ve, yo yina kuzenga ntalu ya mbongo ta vanda diambu mosi ya kukonda lusadisu yina Réserve fédérale ta sala. Kansi, kana Fed ke landa kuzenga ntalu ya mbongo yina bo ke futaka, dolare ya ngolo ta vidisa kisika na yo, mpi mbongo ya bansi mingi ta basika na États-Unis na ntalu mingi, ebuna mbongo ya États-Unis ta basisa menga. Kana bubble ya dolare me panzana, kiyeka ya dolare lenda vutuka diaka ve, mpi kumeka ya États-Unis ya kukatula bambuma na inza na kusalaka masa ya dolare ta vanda mpasi na kulungisa.

Beto lenda tuba ti mvita ya mbongo yina États-Unis me banda na Chine kele na bupusi ya yimbi ya nene mpe ya ntama na États-Unis, mpe bupusi ya yimbi na États-Unis ke monana mingi na ntangu mbongo ya Amerika ke kulumuka.