Fula
English Chinese Simplified Chinese Traditional French German Portuguese Spanish Russian Japanese Korean Arabic Irish Greek Turkish Italian Danish Romanian Indonesian Czech Afrikaans Swedish Polish Basque Catalan Esperanto Hindi Lao Albanian Amharic Armenian Azerbaijani Belarusian Bengali Bosnian Bulgarian Cebuano Chichewa Corsican Croatian Dutch Estonian Filipino Finnish Frisian Galician Georgian Gujarati Haitian Hausa Hawaiian Hebrew Hmong Hungarian Icelandic Igbo Javanese Kannada Kazakh Khmer Kurdish Kyrgyz Latin Latvian Lithuanian Luxembou.. Macedonian Malagasy Malay Malayalam Maltese Maori Marathi Mongolian Burmese Nepali Norwegian Pashto Persian Punjabi Serbian Sesotho Sinhala Slovak Slovenian Somali Samoan Scots Gaelic Shona Sindhi Sundanese Swahili Tajik Tamil Telugu Thai Ukrainian Urdu Uzbek Vietnamese Welsh Xhosa Yiddish Yoruba Zulu Kinyarwanda Tatar Oriya Turkmen Uyghur Abkhaz Acehnese Acholi Alur Assamese Awadish Aymara Balinese Bambara Bashkir Batak Karo Bataximau Longong Batak Toba Pemba Betawi Bhojpuri Bicol Breton Buryat Cantonese Chuvash Crimean Tatar Sewing Divi Dogra Doumbe Dzongkha Ewe Fijian Fula Ga Ganda (Luganda) Guarani Hakachin Hiligaynon Hunsrück Iloko Pampanga Kiga Kituba Konkani Kryo Kurdish (Sorani) Latgale Ligurian Limburgish Lingala Lombard Luo Maithili Makassar Malay (Jawi) Steppe Mari Meitei (Manipuri) Minan Mizo Ndebele (Southern) Nepali (Newari) Northern Sotho (Sepéti) Nuer Occitan Oromo Pangasinan Papiamento Punjabi (Shamuki) Quechua Romani Rundi Blood Sanskrit Seychellois Creole Shan Sicilian Silesian Swati Tetum Tigrinya Tsonga Tswana Twi (Akan) Yucatec Maya
Leave Your Message
Kategoriiji kabaruuji
Kabaaruuji teskinɗi

Hol ko woni batte wolde faggudu Amerik e Siin ?

Ñalnde 22 lewru nduu

(Ko Yan Ansheng, cukko hooreejo fedde jaayndeeji jaayndeeji Hong Kong winndi ɗum e konte laawɗuɗe jaaynde Oriental Finance.)

Gila 2025, hare njulaagu Siin e Amerik ɓeydii saɗtude, tee pijirlooji e fannuuji tariifaaji, karallaagal, e caɗeele gollorɗe kollitii mbaydi jokkere enɗam keewndi. Banngeeji ɗiɗi ɗii mbaɗii hareeji tiiɗɗi e nder nokkuuji teeŋtuɗi ko wayi no semmbeeji, otooji kesi kuutortooɗi semmbe, e ndema. Ñalnde 2 abriil 2025, laamu Amerik habrii wonde maa waɗtu « njoɓdi mbayliigu » e marsandiis Siin neldateeɗo to Amerik, tawi njoɓdi mum ko 34%. So en kawrii e 20 % e njoɓdi gila 2018, tolno njoɓdi kuuɓtodinndi ndii yettiima 54 %. Siin ɓuraani ɗum no feewi. Ñalnde 4 abriil, Siin yaawi waɗde politik njoɓdi mbayliigu « 34% haa 34% », fawi njoɓdi 34% e denndaangal geɗe naatnaaɗe ummoriiɗe Amerik, tawi ina jeyaa heen geɗe ndema, semmbe, otooji e fannuuji goɗɗi. E oon sahaa gooto, Siin naatinii 16 juɓɓule Amerik e doggol toppitiingol njeeygu, haɗi njeeygu geɗe kuutorteeɗe ɗiɗi e mum en ; e naatde e doggol sosiyeteeji 11 ɗi ngonaa gootum, haɗi ɗum en waɗde golle naatgol e yaltugol e Siin. Yanti heen, Siin dartinii kaayitaaji njulaagu sosiyeteeji 6 Ameriknaajo ngam soodde geɗe ndema feewde Siin, e huutoraade kaɓirɗe njulaagu e geɗe hakkundeeje e teeŋtuɗe jowitiiɗe e leydi ndi heewaani.

Gila e daawal gadanal hare njulaagu hakkunde Siin e Amerik, eɗen mbaawi yiyde wonde peeje Siin ina ɓeydoo tiiɗde. So ɗuum ɓennii, hol dañoowo hare faggudu hakkunde Siin e Amerik e joofnirde ? Wonaa ko weeɓi ƴettude ciimtol so en ƴeewtindiima pottital faggudu hakkunde Siin e Amerik gila 2018.

Hol batte hare njulaagu ndee jogori arde e leyɗeele dentuɗe Amerik ?

E hitaande 2018, laamu Trump, hooreejo Amerik e oon sahaa, umminii hare njulaagu e Siin, nde ɓeydii saɗtude e laamu Biden. Kono, duuɓi jeeɗiɗi caggal ɗuum, Amerik waasaani tan heɓde paandaale mum, kono dañii caɗeele teeŋtuɗe, caɗeele, peeñninii butelaaji mum ɓuuɓɗi. Hare njulaagu Amerik ina famɗi ko bonni Siin, kono bonnugol Amerik e hoore mum ɓuri ko Ameriknaaɓe cikkatnoo koo, ɗum noon ina feeñi heen teeŋti noon e ɗeeɗoo geɗe.

Ko adii fof, politikaaji Amerik keɓii caɗeele hakkillaaji ɗe meeɗaa yiyeede. E nder hare njulaagu ndee fof, njulaagu Siin caggal leydi ina ɓeydoo moƴƴude no feewi, ina waawi wiyeede so hare ndee ɓeydiima semmbe. So wonaa batte gadane hare njulaagu e njeeyguuji, politik Siin ngam dartinde njulaagu caggal leydi ina joginoo darnde e nder yontaaji juutɗi no feewi. E semmbinde gollondiral e gostondiral e laylayti e peeje ko wayi no RCEP, Eɓɓaande Belt and Road, e leyɗe BRICS, Siin ina yaawi ustude ŋakkeende njulaagu mum e Amerik, tee ina yahra yeeso no feewi, tawi njulaagu caggal leydi ina jokki ɓeydaade hitaande e hitaande. Doggi laamu ina kollita wonde njeeygu Siin maa yetto 25 triliyoŋ yuan e hitaande 2024, tee njeeygu mum ina ɓura tiriliyoŋ 1 dolaar Amerik, tawi noon wonaa tan ko ɓuri heewde e njeeygu Siin, kono kadi ko ɓuri heewde e njeeygu winndere ndee. E nder ndeeɗoo hare njulaagu, bannge gooto, Ameriknaaɓe ina njiyri darnde mum en e njulaagu Siin caggal leydi ina ustoo no feewi. To bannge goɗɗo oo, yiyde njulaagu Siin caggal leydi ina yaaji, politik Amerik ina muusi, tee kulhuli hakkillaaji e fiyre nde ɓe keɓi ndee, meeɗaa yiyeede.

Ɗiɗaɓere ndee, ko inflation e nder leyɗeele dentuɗe Amerik ƴettitaa, ina saɗi ustude ɗum, ɗum addani ɓesngu Amerik bonannde mawnde. Hare njulaagu nde Trump e lomto mum Biden mbaɗi e Siin, fuɗɗii ko e ŋakkeende lomtinande gollorɗe to Amerik. Hay so tawii Dowlaaji Dentuɗi ina mballita no feewi e peewnugol e peewnugol Meksik, Inndo, Vietnam e leyɗe goɗɗe ngam lomtaade geɗe Siin, geɗe teeŋtuɗe e peewnugol e nder ɗeen leyɗeele ina fawii no feewi e dokkal kaɓirɗe peewnugol Siin. E goonga, yaakaare Amerik e lomtinande naatgol e nder leydi Inndo, Vietnam e Meksik, ina ŋakki no feewi. Catal njulaagu Siin ngal, hare njulaagu nde Amerik fuɗɗii ndee, mettinaani no feewi. Ko wonaa ɗum koo, njoɓɗeele ɗe Amerik fawi e dow njulaagu Siin, ko ɓuri heewde e mum en ko njulaagu Amerik, tee ina jeyaa e ko ɓuri teeŋtude e sabaabuuji ɓeydagol coodguuli geɗe nguura e nder leyɗeele dentuɗe Amerik. Gila laamu Trump fuɗɗii wolde njulaagu e Siin, haa teeŋti noon gila rafi COVID-19 fuɗɗii, njulaagu Amerik ina ɓeydoo tan, ko huunde fof ina ɓeydoo saɗtude. Hay so tawii laamu Amerik ƴettii peeje caɗtuɗe ngam haɗde ɗum en, ko wayi no ɓeydagol coodguuli geɗe nguura, tolno inflation meeɗaa yettaade ɗo foti reweede ɗoo. Yimɓe Amerik ina ngulla no feewi, tuume e bonanndeeji keewɗi baɗeteeɗi e laamu Amerik ina keewi. Ngolɗoo njeñtudi laamu Amerik ɗaminaaki.

hare njulaagu 3.png

Tataɓol ngol, ko ŋakkeende kaɓirɗe gollorɗe Amerik peeñninaama, ŋakkeende gollorɗe peewnugol ɓeydii leeltude. Ina jeyaa e faandaare laamu Amerik udditde hare njulaagu, daɗndude peewnugol e nder Amerik, waɗta peewnugol Amerik semmbe kadi. Kono, ko luutndii ɗum waɗi. So en ƴeewii njeñtudi fotde duuɓi jeeɗiɗi ɗi Amerik fuɗɗii wolde njulaagu, wonaa tan njulaagu nguu artiraani Amerik, kono kadi njulaagu asliijo Amerik nguu ustiima. Siistem peccitagol caɗeele gollorɗe winndereeje moƴƴo, mo sosiyeteeji Amerik mahi gila e fuɗɗoode, ustaama. Yiytude yeeyooɓe woɗɓe ina ɗaɓɓi waktuuji, tee waawataa heɓde mbaadi e njuɓɓudi yeeyooɓe adanndi ndii. Yanti heen, ŋakkeende hoolaare nde hare njulaagu ndee addani ndee kadi addanii sosiyeteeji Amerik keewɗi ŋakkere e ƴettude kuule ko wayi no njulaagu e yaajnude, ina toɗɗii ƴellitaare dartiinde e nder yontaaji juutɗi e nder njulaagu. Yeru, sosiyeteeji Amerik keewɗi ina tuugnii no feewi e naatgol Siin ngam soodde kaɓirɗe, pecce ekn... Ƴetten yeru e njulaagu elektoronik. Ko Siin ɓuri waawde feewnude geɗe elektoronik keewɗe. Hare njulaagu ina saɗtina sosiyeteeji Amerik jokkondirɗi heɓde kaɓirɗe dartiiɗe, ɓeyda njoɓɗeele e bonnude yahrude yeeso peewnugol. Yeru, Apple ina wondi e ŋakkeende kaɓirɗe. Hare njulaagu ndee haɗii naatgol sosiyeteeji peewnugol nder leydi Amerik, ɗum noon ɓeydii teeŋtinde ko hoɗɓe e njulaagu Amerik e nder ngonka hare njulaagu ndee.

Nayaɓo oo, Amerik dañii denndaangal kaɓirɗe mum e nder kaaldigal mum e Siin, ɓeydiima wonde ƴaañoowo. Gila Siin naati e OMC e hitaande 2001, Amerik ina heewi huutoraade ko wiyetee ŋakkeende ballondiral e njulaagu Siin e Amerik ngam waɗde kuuge e Siin, ɗum addani Siin waɗde feere haa Siin waɗta ɗum jokkere enɗam e fannuuji keewɗi, ko wayi no ɗaɓɓude ballal RMB e hay ɗaɓɓude Siin nde wallitta Amerik e daɗndude caɗeele kaalis. Kono, e yontaaji ɓennuɗi ɗii, kuuge Amerik ina tiiɗi kono ina ŋakki, tee kuuge goonga ɗee ina pamɗi, tee nafooje ɗe Amerik dañi e Siin ina keewi. Kono, e hitaande 2018, laamu Trump ƴetti lefol fijirde laamu Amerik haa laaɓi, ƴetti kuule njulaagu ɓurɗe teeŋtude ɗe meeɗaa yiyeede, ngam haɗde Siin ƴellitaare njulaagu Siin rewrude e njulaagu. Caggal wolde njulaagu, laamu Trump e lomto mum, laamu Biden, mbaɗii kadi hare karallaagal e hare kaalis e Siin, ɓe ndewi e ɓe ndartini sosiyeteeji karallaagal Siin e nder winndere ndee kala. Haa jooni, feere reentaade nde Amerik ƴetti ngam haɓaade Siin ina waawi wiyeede ko nde fenaande, tee kaayitaaji trump ina njuɓɓinee. Alaa ko heddii e barke. E joofnirde, peeje njiyaagu e bonanndeeji ɗi Amerik waawi ƴettude e Siin tan ko ƴaañde miijo renndo e jinneeji, kono kadi ko politik Siin mo alaa wiisaaji tan safrata ɗum en gooto gooto. Jooni noon, caggal ko ina ɓura duuɓi jeeɗiɗi hareeji njulaagu, hareeji karallaagal, hareeji kaalis, e hareeji miijo yimɓe, laamu Amerik yiyti ɗoon e ɗoon wonde ngu ummiima e wonde jom doole en, wonti jom doole en so ina haɓa e Siin.

Hol batte hare karallaagal ngal jogori arde e leyɗeele dentuɗe Amerik ?

E hitaande 2018, caggal nde laamu Amerik ummini hare njulaagu e Siin, ɗoon e ɗoon ngu ummini hare karallaagal, ngu hawri e wondiiɓe mum ngam haɗde sosiyateeji karallaagal Siin e nder winndere ndee kala. Hare karallaagal nde Amerik ummini e Siin ndee, waɗii ko ina ɓura duuɓi jeegom, tee ina ɓeydoo tan, kono njaaweeki ƴellitaare karallaagal Siin dartaaki, kono ina ɓeydoo yaawde. Ko wonaa ɗum koo, ƴellitaare karallaagal Amerik e hoore mum ina metti no feewi.

Ko adii fof, nafoore karallaagal Amerik ina famɗi. Sabu peeje coktirgal ɗe Amerik ƴetti ngam haɓaade Siin, leyɗeele ɗiɗi ɗee mbaawaa jokkondirde e ganndal e karallaagal. To bannge goɗɗo, nde umminii mbaawkaaji kesam-hesaagu e njulaagu laamu Siin e gollorɗe mum, nde waɗii kadi ƴellitaare mawnde e kesam-hesamaagu karallaagal Siin e kala fannu. To bannge goɗɗo oo, Amerik ina wondi e caɗeele no feewi e ƴellitaare karallaagal Siin jaawngal. Duuɓi 20 jooni, Amerik ina joginoo fotde nafooje karallaagal fof e Siin, kono hannde, Siin heɓiino yahrude yeeso no feewi, haa arti noon e ɓurde Amerik e ko ɓuri heewde e fannuuji kesi karallaagal. Hannde, so wonaa fannuuji seeɗa toowɗi, Amerik ina jokki e nafooje mum, tee fotde geɗe goɗɗe ɗee kala ina kaɓɓii e karallaagal Siin. Wonaa tan Amerik waawaa yerondirde e Siin e fannuuji ko wayi no jolngo laana njoorndi, mahngo laanaaji, kuuraa, e otooji kesi semmbe, kono hay fannu weeyo, ɓurɗo mawnude e Amerik e winndere ndee, Siin ɓuri ɗum. E nder fannu ƴulɓe ɗo Amerik ardinoo gila ko ɓooyi, so wonaa ƴulɓe seeɗa toowɗe jogiiɗe nafoore haa jooni, gollorɗe ƴulɓe goɗɗe hakkundeeje e leslese e luumooji ɗii, ko famɗi fof ko Siin jogori jogaade ɗum. Hay Boston Dynamics, ƴellitoowo kulle robooji ko ina wona duuɓi capanɗe, ko ɗoon e ɗoon karallaagal Yushu Siin ɓuri ɗum. Siin e Amerik ina ngondi e jokkere enɗam to bannge ganndal artifisiyel, kono nde DeepSeek feeñi ndee, ngonka kaa ina ɓeydoo welde e Siin.

Ɗiɗaɓere ndee, ŋakkeende doole ganndal e karallaagal to Amerik ina ɓeydoo laaɓtude. No nganndir-ɗen fof nii, ɓamtaare leyɗeele dentuɗe Amerik ina jeyaa e ko addani leyɗeele dentuɗe Amerik wontude leydi ɓurndi heewde doole e nder duuɓi 100 jawtuɗi ɗii. Talentaaji ummoriiɗi e winndere ndee kala ina ngummii e leyɗeele dentuɗe Amerik, ina mbaɗi darnde mawnde e ƴellitaare ganndal e karallaagal Amerik. Ina jeyaa e maɓɓe, almudɓe Siin, annduɓe Siin-Ameriknaaɓe, e wiɗtooɓe karallaagal Siin-Ameriknaaɓe mbaɗii ko ɓuri moƴƴude, ko kamɓe ngoni ardiiɓe konu ganndal e karallaagal Amerik. Kono e ɗii duuɓi cakkitiiɗi, hareeji politik e nder leyɗeele dentuɗe Amerik ɓeydiima, renndo ngoo ina ɓuuɓtoo no feewi, luural hakkunde leƴƴi ina ɓeydoo tiiɗde. Haa teeŋti noon e yimɓe iwdi Siin, haa arti noon e almudɓe Siin, wiɗtooɓe Siin e Siin-Ameriknaaɓe, ina ɓeydoo ƴattaade e nder leyɗeele dentuɗe Amerik. Ko ɓuri ɗum bonde nii, ngam taƴde laabi mbaylaandi ganndal e karallaagal hakkunde Siin e Amerik, politikaaji Amerik ndartinaani tan jolngo karallaagal Amerik to Siin, kono kadi kaɗii mbaylaandi doole hakkunde Siin e Amerik. Laamu Amerik kadi ina teeŋtini e tooñde almudɓe Siin, annduɓe e innjiniyankooɓe Siin e Siin-Ameriknaaɓe jogiiɓe batte Siin, wonaa tan haɗde laabi ƴellitaare mum en e haɗde ɓe jogaade geɗe teeŋtuɗe e nder laamu Amerik e gollorɗe mum en, kono kadi haɗde ɓe waawde janngude e golloraade e nder leyɗeele dentuɗe Amerik. Won e duɗe mawɗe ganndal e inndeeji ina kaɗa almudɓe jogiiɓe mbaydiiji Siin janngude, kadi wiɗtooji ganndal e karallaagal keewɗi teeŋtuɗi e juɓɓule udditanaaka almudɓe Siin e Siin e Siin-Ameriknaaɓe. Almuɓɓe Siin e Siin e Siin-Ameriknaaɓe ina ɓeydoo metteede e jaŋde mum en, golle mum en e nguurndam mum en to Amerik. E ɗii duuɓi cakkitiiɗi, ko ɓuri heewde e almudɓe Siin e annduɓe e karallaagal Siin e Siin-Ameriknaaɓe cuɓiima yaltude Amerik, njaha e leyɗeele winndere ndee kala. E nder heen, won annduɓe cuɓii ko hootde leydi Siin ngam gollanaade leydi mum en yumma. Yeru, porfeseer Yin Zhiyao, hooreejo e hooreejo fedde wiyeteende Shanghai Advanced Micro-Semiconductor Equipment Co., Ltd., garnooɗo Siin e hitaande 2004 ngam fuɗɗaade golle, meeɗii wiyde wonde e nder duuɓi 40 jawtuɗi ɗii, leyɗeele dentuɗe Amerik ƴettii ko famɗi fof 10 sifaaji kaɓirɗe semiconductor advanced% to70 ko almudɓe Siin ƴelliti ɗum en, 80% haa 90% e ɗeen doole ngartii Siin, ina njogii darnde teeŋtunde e fannuuji keewɗi. Yiyngo lefol ngol fof, yeru mo hooreejo Yin Zhiyao holliti tan ina hollita ngonka ŋakkeende talannde e nder leyɗeele dentuɗe Amerik. E wiyde humpitooji ummoriiɗi to duɗal jaaɓi haaɗtirde Stanford to Amerik, limoore annduɓe Siin yaltuɓe Amerik ina ɓeydoo tan, gila e 900 haa 2 621 hakkunde 2010 e 2021. Wiɗto jaayɗe Amerik hollitii wonde e nder ko ina ɓura 1 300 annduɓe Siin, 61% e maɓɓe ina njiɗi le... Dataaji ina kollita wonde hay so tawii Amerik ina jogii hannde annduɓe ɓurɓe heewde e winndere ndee, keewal mum ina ɓeydoo bonde, tee limoore annduɓe ɓurɓe toowde e winndere ndee jeyaaɓe e Siin ina jokki e Amerik.

hare njulaagu 4.png

Tataɓol ngol, ko laamu Amerik ina haɗa karallaagal Amerik no feewi. Ko adii nde Amerik fuɗɗotoo hare karallaagal e Siin, peccitagol golle hakkunde Siin e Amerik e nder fannu chip ina laaɓti no feewi, ɗum woni Amerik ina halfinaa peewnugol e peewnugol geɗe chip, Siin ina rokka njulaagu ɓurngu mawnude e winndere ndee ngam njulaagu chip Amerik. Kono hare karallaagal nde Amerik ummini e Siin, taƴii ngool laawol. Ngam haɗde ƴellitaare gollorɗe Siin, Amerik ƴetti peeje ko wayi no mahngo galle tokooso, jogiiɗo kuɓeeje toowɗe, e haɗde njulaagu toowngu to Siin. Ndeeɗoo feere wonaa tan haɗde Siin golloraade no feewi, jogaade hoore mum, e jogaade ko ina wona 100 000 mbuuɗu e nder fannu njulaagu, kono kadi nde seerndi haa laaɓi luural mawngal Siin e njulaagu njulaagu Amerik, haa sosiyeteeji njulaagu Amerik ngalaa ko njogii so wonaa ɓuuɓde e luural njulaagu Siin. Hay so tawii sosiyeteeji chip Amerik ina njogii chips jahruɗi yeeso, ɓurɗi yahrude yeeso e karallaagal Siin, sabu ŋakkeende soodooɓe heewɓe e nder luumo Siin, ko wiyetee chips yahruɓe yeeso Amerik koo, majjii nafoore mum, ina waawi wonde tan ko dekoraasiyoŋ. Gila Amerik fuɗɗii hare karallaagal e Siin, gollordu karallaagal Siin, tawa ina lomtiniri gollordu chip, wonaa tan heɓaani fiyde no feewi, kono ɓeydiima semmbe e semmbe. Siin peewnata hoore mum e kala tolnooji, haa arti noon e hakkundeeji, toowɗi e lesɗi, wonaa tan e ŋakkeende no feewi e ɗaɓɓaande luural nder leydi, kono kadi ina yiyloo ɓeydagol mawngol e njeeyguuji hitaande kala. E hitaande 2024, njeeygu Siin e nder leydi hee ɓurii tiriliyoŋ yuan, ɗum haawnii winndere ndee kala. Ko wonaa ɗuum koo, ngalu gollordu ƴulɓe e limoore peewnugol ƴulɓe to Amerik ustiima no feewi, waɗii caɗeele teeŋtuɗe, tee ŋakkiraama semmbe ƴellitaare. Dowlaaji kollitii wonde Intel, sosiyatee chip ganndiraaɗo to Amerik, ina joginoo njeenaari hitaande kala fotde 54,228 miliyaar dolaar Amerik e hitaande 2023, tawi noon ko 14,00% ustaare hitaande kala, e njeenaari mum ko 1,689 miliyaar dolaar Amerik, tawi noon ko 78,92% ustaare hitaande kala. E nder tataɓal ɗiɗaɓal hitaande 2024, njeenaari Intel ko 12,833 miliyaar dolaar Amerik, woni ustaare hitaande e hitaande fotde 0,90% ; ŋakkeende mum ko 1,610 miliyaar dolaar Amerik, ɗum noon ina luurdi no feewi e ŋakkeende mum fotde 1,5 miliyaar dolaar Amerik e oon sahaa gooto e hitaande 2023. E nder tataɓal tataɓal hitaande 2024, ngalu Intel ko 13,284 miliyaar dolaar Amerik, ɗum noon ko ustaare hitaande e hitaande fotde 6,17% ; ko 16,639 miliyaar dolaar Amerik ustii, zum wonnoo ko 5702,36 % e yontere yawtunde nde. Yeru goɗɗo, Qualcomm, peewnoowo chip goɗɗo to Amerik, ko ɓuri heewde e mum ko majjuɗo e luural Siin e fuɗɗoode hitaande 2023 sabu ɓeydagol Amerik e kuule njulaagu chip, tee Siin ko kañum woni iwdi ko ɓuri 60% e ngalu mum. Njoɓdi Qualcomm e nder feccere ɗimmere hitaande 2023, ustii fotde 52% e hitaande, ɗum noon ko limre ɓurnde famɗude e daartol e ɗii duuɓi cakkitiiɗi. Intel e Qualcomm ko noon, Nvidia e AMD kadi ngonaa ko seerndi ɗum en. Ko ɗi mikroo-kosmos denndaangal dingiral chip Amerik e oo sahaa. Hare karallaagal nde laamu Amerik fuɗɗii ndee, addani ɓe waasde jogaade luural Siin, ɗum noon waasde jogaade ɗo ɓe keɓata ngalu e doole maɓɓe ngam ɓeydaade ƴellitaade. Hare karallaagal nde Amerik waɗnoo e Siin, bonnii Siin no feewi, kono bonanndeeji baɗnooɗi e sosiyeteeji karallaagal Amerik ina njiyee e gite.

Hol batte hare kaalis ndee jogori arde e leyɗeele dentuɗe Amerik ?

E nder peeje Amerik ngam haɓaade Siin, uddude wolde kaalis ko kaɓirgal bonngal no feewi. Dowlaaji Dentuɗi ina njiɗi waɗde hare kaalis e Siin, ustude jawdi Siin, ustude RMB, ustude luural Siin, ngam heɓde faandaare haɗde ƴellitaare faggudu Siin, tawa ina moofta jawdi Siin.

Nde tawnoo udditgol konte kapitaal RMB ina woni e golle seeɗa-seeɗa ɗe laamu Siin jogori huutoraade, tee laamu Siin ina mahi njuɓɓudi kaalis tiiɗndi, ina waawi wiyeede wonde luural kaalis Siin ina waawi ƴaañde. E nder ɗuum, nafoore njulaagu kaalis Amerik e Siin ina famɗi no feewi, tee hay e fannuuji keewɗi ina luurdi no feewi e ko Amerik miijinoo. Ina waawi wiyeede ko Amerik fiyi hoore mum e koyngal.

E nder yonta mo luural hakkunde leyɗeele ina ɓeydoo mawnude e nder leydi Siin, yimɓe njiyii wonde Amerik ina jokki e ɓeydude jogaade kaɓirɗe caggal leydi e nder sosiyeteeji Siin, rewrude e ko wiyetee juɓɓule kaalis winndereeje ɗe o joginoo, e etaade ustude ɓulli e sosde ñamaale sosiyeteeji Siin. Kono laamu Siin ina teskanoo gila ko ɓooyi luural hakkunde leyɗeele, tee ƴettii peeje keewɗe ngam haɓaade mbayliigu nguu e sahaa nde luural ngal ɓeydii mawnude. Ina jeyaa e ɗeen, won sosiyeteeji mawɗi nder leydi ndii, kaɗaama yaajnude caggal leydi e nder wumre, rewrude e ñamaale e geɗe goɗɗe, ɗum noon ina haɗa ɗum ustude luural hakkunde leyɗeele Siin sabu ŋakkeende ñamaale caggal leydi. Yeru, ngam juuttinde luural Siin, bannge gooto, Amerik huutoriima wiɗtooji ɗi ngalaa ɗo kaaɗi e luural miijooji Siin, yaltini ciimtol ngol moƴƴaani ngam haɗde sosiyeteeji Siin limtaaɗi e Amerik, ɗum noon ustude luural A-share. To bannge goɗɗo oo, Amerik, rewrude e won e juɓɓule winndereeje toppitiiɗe toɓɓere (rating) ɗe Amerik joginoo, yaltinii ciimtol fenaande bonngol, ngol ina usta faggudu Siin, sosiyateeji Siin e marseeji, ngam etaade majjude jom jawɗeele en winndere ndee ngam yaltude marseeji Siin. Kono tan, golle maantiniiɗe faggudu Siin, tawi ko kañum tan woni e winndere ndee, ndartinii feere Amerik ngam ustude luural A-share. E oon sahaa gooto, luural A-share ina mawni, ina jogii jom jawdi en heewɓe. Yanti heen, anniya Ameriknaajo biyeteeɗo Sima Zhao ina anndaa e yimɓe fof. Ko ɗum waɗi, etaade Amerik ustude luural A-share, dañaani. Lugge A-share Siin ina ngolloo haa jooni e mbaadi yuɓɓo e ndimaagu fawaade e mbaydi mum e mbaydi mum.

hare njulaagu 2.png

Ko ɓuri teeŋtude e yiɗde Amerik e udditde hare kaalis e Siin ko ustude mbayliigu RMB rewrude e dolaar tiiɗɗo, mbele ina waawa huutoraade kaalis Siin, ina heɓa jawdi Siin. Dowlaaji Dentuɗi ina cikki so tawii ɓe ɓeydii riiwaaji, ɓe mbaɗii njulaagu dolaar, maa ɓe mbaaw waɗde kapitaal ummoriiɗo e winndere ndee kala, haa arti noon e Siin, ina naata Amerik. Ko ɗum waɗi, tuggi lewru marse 2022, Amerik fuɗɗiima ronndo keso ngam ɓeydude njoɓɗeele. Hay so tawii ɓeydagol cogguuli gadani ɗii addani RMB ustaade, ko famɗi fof alaa ko battini e yah-ngartaa jawdi Siin. Ndeen feere noon, Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FED) ƴettii ɓeydagol cogguuli keewɗi, ɗum addani Amerik jogaade ɓeydagol cogguuli fotde 6% e nder duuɓi ɗiɗi, ɗum noon ko tolno keso e nder daartol ɓeydagol cogguuli geɗe nguura Fedde Ngenndiije Dentuɗe. Hay so tawii noon ustaare coggu RMB meeɗii ɓurde 17% e les njiimaandi ɓeydagol cogguuli keewɗi ɗi Reserwo Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FED) e dolaruuji tiiɗɗi ɗii, ko Amerik sikkaano ko, so en ƴeewtindiima, so en ƴeewtindiima e kaalis winndereejo goɗɗo, coggu RMB ko kañum woni hooreejo ɓurɗo dartaade haa jooni. Ko ɓuri mettude e leyɗeele dentuɗe Amerik ko wonde kapitaal Siin wonaa tan yaltaani Amerik, kono ina addana ɗum kaalis winndereejo ngam ruttaade heen, e ɗii duuɓi cakkitiiɗi, Siin ina jeyaa e leyɗe ɓurɗe waawde dañde ngalu leydi caggal leydi. Lugge mawɗe Siin, ngonka politik mum deeƴka, ƴellitaare yaawnde, mbaawka mawka, e ɓeydagol moƴƴitingol e ɓeydagol nokkuuji njulaagu, addani Siin ɓeydaade yiɗde kaalis winndereejo. E nder ɗuum, Siin wonaa tan rewaani Amerik e ɓeydude njoɓɗeele, kono ƴettii taƴgol njoɓɗeele e bannge Amerik. Ciimtol faggudu Siin, politik kaalis Siin, e njulaagu jawdi Siin, alaa ko battini e ɓeydagol coodguuli geɗe nguura Amerik e politik dolaar tiiɗɗo.

Hannde, dolaar tiiɗɗo oo nattii duumaade. E hitaande 2024, Amerik ƴettii feere ustude njoɓɗeele, ɗum noon ina addana Amerik wontude caɗeele. So tawii Amerik woppii taƴde riiwaaji, jokki e jogaade riiwaaji toowɗi, njoɓdi riiwaaji teeŋtuɗi ɗii maa addan sosiyeteeji Amerik e laamu Amerik saɗtinde ɗum. Ƴetten yeru laamu Amerik. Ñamaale laamu Amerik hannde ɗee ina tolnoo e 35 triliyoŋ dolaar Amerik. E tolno riiwa hannde oo, laamu Amerik ina foti yoɓde fotde 2 triliyoŋ dolaar Amerik hitaande kala ngam riiwa ñamaale, kono njeenaari laamu Amerik hitaande kala ko 4 triliyoŋ dolaar Amerik tan. Ribaaji mawɗi ɗii ko huunde nde laamu Amerik e sosiyeteeji Amerik mbaawataa muñde, ɗum noon taƴde riiwaaji maa won ko Fedde Ngenndiije Dentuɗe (FED) waɗata ko alaa ko waawi heen. Kono so Fed jokkii e taƴde riiwaaji, dolaar tiiɗɗo oo maa ustoy darnde mum, kapitaal winndereejo yalta Amerik e keewal, ɗum addana faggudu Amerik ƴiiƴam. So tawii buubaaji dolaar ɗii puɗɗiima, ina gasa tawa njiimaandi dolaar ndii meeɗaa seertude, tee etaade Amerik heɓde winndere ndee e sosde mbaydi dolaar, maa ɗum saɗtu waɗde.

Ina waawi wiyeede wonde hare kaalis nde Amerik waɗnoo e Siin ndee ina jogii batte bonɗe mawɗe, teeŋtuɗe, tee batte bonɗe ɗee maa ɓeydo laaɓtude so faggudu Amerik ina ustoo.